Từ đề xuất mở rộng tín dụng tài sản vô hình: Nhìn vào điểm nghẽn pháp lý, định giá và rủi ro thanh khoản

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo nội dung dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) do Bộ Tài chính đề xuất, cơ quan quản lý khuyến khích các tổ chức tín dụng mở rộng hình thức bảo đảm tiền vay, bao gồm tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số và tài sản ảo. Dự luật dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2027 nếu được thông qua.

Ông Huỳnh Thế Du (Viện Sáng kiến Việt Nam) nhận định doanh nghiệp TP.HCM vẫn dẫn đầu cả nước về quy mô nhưng không có đại diện nào trong top 10 doanh nghiệp lớn nhất. Trong khi đó, ông Lê Phụng Hào (Chủ tịch Global AAA Consulting) cho rằng hiện tượng này phản ánh sự dịch chuyển từ mô hình thâm dụng tài sản sang mô hình thâm dụng tri thức: doanh nghiệp tập trung vào kinh tế số, thuật toán, dữ liệu khách hàng và R&D, thay vì sở hữu bất động sản quy mô lớn.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Nghịch lý nằm ở chỗ các doanh nghiệp có tài sản vô hình giá trị cao (công nghệ, dữ liệu, thương hiệu) nhưng lại gặp điểm nghẽn tín dụng khi không có bất động sản thế chấp. Theo thống kê từ VCCI, 93,5% khoản vay ngân hàng yêu cầu tài sản bảo đảm là bất động sản. Hệ quả là dòng vốn tín dụng vẫn ưu tiên kênh tài sản hữu hình truyền thống, trong khi các doanh nghiệp sáng tạo, startup công nghệ thiếu vốn mở rộng quy mô.

Ở chiều ngược lại, rủi ro thanh khoản và biến động giá của tài sản vô hình, đặc biệt là crypto và tài sản mã hóa, là rào cản lớn. Ông Nguyễn Thế Minh (Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, Phó Giám đốc Khối Kinh doanh Chứng khoán ABS) chỉ ra trên thị trường quốc tế, các định chế tài chính ưu tiên tài sản mã hóa gắn với tài sản cơ sở hữu hình (bất động sản, khoản phải thu, máy móc) thay vì tài sản thuần ảo. Crypto có thể mất giá hai chữ số chỉ trong một phiên, gây khó khăn cho bài toán quản trị rủi ro.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Chính sách tín dụng mới từ Bộ Tài chính được kỳ vọng khơi thông nguồn lực cho khu vực kinh tế tư nhân, theo tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, để tài sản vô hình được ngân hàng chấp nhận làm tài sản bảo đảm, cần đáp ứng ba tiêu chí: định giá được, có tính thanh khoản cao và có hành lang pháp lý rõ ràng.

Trước mắt, các chuyên gia cho rằng lộ trình nên ưu tiên tài sản “số hóa” có khả năng định giá và kiểm soát rõ ràng. Trong khi đó, các tài sản thuần ảo (crypto, token không có tài sản đảm bảo) vẫn là vùng xám với rủi ro biến động và gian lận. Ông Lê Phụng Hào cảnh báo nếu không tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng, nhiều doanh nghiệp vừa có thể buộc phải “bán mình” cho quỹ ngoại hoặc tập đoàn lớn thay vì phát triển thành gã khổng lồ nội địa.

Các nhà đầu tư và trader cần theo dõi tiến độ lập pháp tại kỳ họp Quốc hội tháng 10/2026, phản ứng từ hệ thống ngân hàng thương mại về việc triển khai khung định giá tài sản vô hình, cũng như biến động giá các tài sản số như Bitcoin và Ethereum — vốn là những tài sản tiềm năng trong danh mục bảo đảm mới.