Cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz đang đặt ra một bài toán lớn cho nền kinh tế toàn cầu. Việc đa dạng hóa nguồn cung và tuyến vận chuyển nhiên liệu trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, lời giải cho bài toán này không đơn giản.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Eo biển Hormuz chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày – một phần năm nguồn cung toàn cầu – cùng lượng lớn LNG và nguyên liệu thô đi qua. Đây là một trong những mắt xích hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Giữa tháng 5, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển chỉ còn 2-16 tàu/ngày. Con số này thấp hơn nhiều so với hơn 100 tàu/ngày trước khủng hoảng.
| Chỉ tiêu | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Lưu lượng tàu/ngày trước khủng hoảng | >100 tàu | PLO/UN |
| Lưu lượng tàu/ngày giữa tháng 5 | 2-16 tàu | PLO/UN |
| Sản lượng dầu qua eo biển | ~20 triệu thùng/ngày | PLO |
| Tăng trưởng toàn cầu dự báo 2026 | 2,5% | Liên Hợp Quốc |
| Tăng trưởng Đông Á 2025->2026 | 5% xuống 4,4% | Liên Hợp Quốc |
| Quốc gia dự trữ nhiên liệu <3 tháng | Nhiều nước đang phát triển | ESCAP |
| Giảm thu nhập thực tế toàn cầu 2027 | 3.000 tỉ USD | ILO |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự sụt giảm mạnh tàu chở dầu qua Hormuz đẩy giá dầu và khí đốt lên cao. Chuỗi cung ứng bị gián đoạn, chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng trên toàn thế giới.
Theo Liên Hợp Quốc, tăng trưởng toàn cầu dự báo chậm lại 2,5% vào 2026 – thấp hơn nhiều mức trước đại dịch. Tăng trưởng thương mại toàn cầu cũng suy yếu sau hiệu suất mạnh năm 2025.
Triển vọng kinh tế châu Á xấu đi nhanh chóng. Lạm phát tăng, niềm tin tiêu dùng suy yếu. Khu vực Đông Á – động lực kinh tế – dự báo giảm từ 5% (2025) xuống 4,4% (2026) do chi phí năng lượng cao và bất ổn thương mại.
ESCAP cảnh báo nhiều nước đang phát triển chỉ dự trữ nhiên liệu đủ dùng trong chưa đến 3 tháng. Một cuộc khủng hoảng kéo dài có thể gây gián đoạn kinh tế tương tự cú sốc dầu năm 1973.
“Khi eo biển Hormuz bị tắc nghẽn, những người nghèo nhất và dễ bị tổn thương nhất trên thế giới sẽ không thể thở được.” – Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
ILO cảnh báo cuộc khủng hoảng đang ảnh hưởng đến việc làm, tiền lương và điều kiện làm việc. Chi phí năng lượng cao hơn, du lịch suy yếu, di cư bị gián đoạn và thương mại chậm lại.
Nhà kinh tế học Sangheon Lee (ILO) nhận định: “Đó là một cú sốc diễn ra chậm và có khả năng kéo dài, sẽ dần dần định hình lại thị trường lao động.”
ILO ước tính thu nhập thực tế từ lao động có thể giảm tới 3.000 tỉ USD trên toàn cầu vào năm 2027. Khu vực châu Á – Thái Bình Dương và các quốc gia Ả Rập là những khu vực dễ bị tổn thương nhất.
Đô đốc Giuseppe Cavo Dragone (NATO) cho rằng các quốc gia đang đối mặt “việc vũ khí hóa sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau”. Điều này đòi hỏi hợp tác chặt chẽ hơn giữa quân đội, chính phủ và ngành công nghiệp.
Theo The Wall Street Journal, việc xây dựng khả năng phục hồi sẽ tốn tiền và mất nhiều thời gian. Các nước nhập khẩu cần xây dựng lại trữ lượng dầu thô, nhiên liệu máy bay và các sản phẩm dầu mỏ khác.
Giáo sư Abraham Newman (Đại học Georgetown) lưu ý các quốc gia đang cố gắng giảm sự phụ thuộc và vô hiệu hóa các điểm nghẽn. Đầu tư lớn vào năng lượng tái tạo và hạt nhân cũng được xem xét để đảm bảo nguồn cung ổn định.