Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo báo cáo ngày 5-6 của Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) thuộc Liên Hợp Quốc, cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran đã bước sang tháng thứ tư. Hệ lụy từ cuộc chiến đang gây ra các tác động sâu rộng, kéo dài tại nhiều quốc gia dễ tổn thương nhất thế giới.
Báo cáo phân tích tình hình tại ba quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Số liệu cho thấy mức độ gia tăng dân số rơi vào tình trạng đói nghiêm trọng.
| Quốc gia | Số người thêm rơi vào đói nghiêm trọng |
|---|---|
| Somalia | 2,5 triệu người |
| Afghanistan | 2,3 triệu người |
| Sri Lanka | 1,3 triệu người |
Vào tháng 3, WFP dự báo 45 triệu người có thể rơi vào mất an ninh lương thực nghiêm trọng nếu xung đột tiếp diễn. Kịch bản này dựa trên giả định giá dầu duy trì quanh mức 100 USD/thùng đến hết tháng 6. Hiện tại, kịch bản này đang dần trở thành hiện thực, theo hãng tin AFP.
Nguyên nhân trực tiếp được WFP xác định là việc eo biển Hormuz bị đóng cửa. Tuyến hàng hải sống còn này bị gián đoạn đã đẩy chi phí các mặt hàng thiết yếu như gạo và lúa mì tăng mạnh.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Cuộc khủng hoảng không chỉ tác động đến Trung Đông. WFP chỉ ra hiệu ứng dây chuyền trên phạm vi toàn cầu thông qua bốn kênh chính.
- Giá nhiên liệu tăng cao.
- Giá thực phẩm leo thang.
- Thu nhập suy giảm.
- Hoạt động thương mại bị gián đoạn.
Khi các yếu tố này kết hợp với các điểm yếu vốn có của từng nền kinh tế, chúng nhanh chóng chuyển thành tác động rõ rệt đến an ninh lương thực. Đây là cơ chế truyền dẫn mà giới đầu tư hàng hóa cần theo dõi sát.
Giám đốc bộ phận phân tích lương thực và dinh dưỡng của WFP, ông Jean-Martin Bauer, cảnh báo thế giới đang đứng trước nguy cơ một cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt toàn cầu. Ông so sánh với giai đoạn sau xung đột Nga - Ukraine năm 2022.
Điểm khác biệt quan trọng là hệ thống cứu trợ nhân đạo hiện gặp nhiều khó khăn hơn. Nguồn tài trợ quốc tế sụt giảm mạnh, đặc biệt sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng. Ông Bauer cho biết các tổ chức cứu trợ không còn hiện diện ở nhiều nơi như trước đây.
Tại Somalia, WFP dự báo đến cuối năm sẽ có thêm 2,5 triệu người không đủ khả năng mua giỏ lương thực cơ bản. Khoảng 6 triệu người tại nước này hiện đang trong tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Gần 60% số hộ gia đình Somalia sẽ không đáp ứng được nhu cầu thiết yếu trong năm 2026, tăng mạnh từ mức 47% của năm 2025.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Những tác động được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong những tháng tới. Ngay cả khi căng thẳng ở Trung Đông hạ nhiệt, hậu quả vẫn còn kéo dài.
Nông dân tại nhiều khu vực đang bước vào mùa gieo trồng trong bối cảnh thiếu hụt phân bón và giá nhiên liệu cao. Điều này dự báo sẽ tác động tiêu cực đến năng suất cây trồng và đẩy giá lương thực tăng mạnh trong các tháng tiếp theo.
Ông Bauer nhấn mạnh: "Một trong những mối lo ngại lớn nhất là tác động đầy đủ của cuộc khủng hoảng này vẫn chưa bộc lộ hết." Ông nói thêm rằng ngay cả khi xung đột chấm dứt, những thiệt hại không thể đảo ngược đã xảy ra. Ảnh hưởng đến giá cả, sinh kế và hoạt động nhân đạo sẽ kéo dài trong thời gian rất lâu.
WFP đang đối mặt nguy cơ gần như "cạn kiệt lương thực" để phân phát tại Somalia. Tổ chức này đang chuẩn bị cho tình huống "đứt gãy nguồn cung" vào tháng tới. Những người chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất là trẻ em dưới 5 tuổi.
Một khu vực tại Somalia hiện đã đối mặt với nguy cơ nạn đói. Ông Bauer thừa nhận tình hình an ninh lương thực toàn cầu có thể còn xấu đi hơn nữa khi chưa có dấu hiệu kết thúc chiến tranh.
Ngoài yếu tố địa chính trị, ông Bauer cũng cảnh báo về hiện tượng El Niño mạnh lên. Điều này có nguy cơ làm gia tăng bất ổn khí hậu trên phạm vi toàn cầu và "tiếp tục làm gián đoạn" nguồn cung lương thực.