Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo bài viết của TTXVN, xung đột tại Trung Đông đang gây gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung phân bón toàn cầu. Tuyến hàng hải huyết mạch qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng, nơi 1/3 lượng phân bón toàn cầu lưu thông.
Dữ liệu từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cho thấy mỗi tháng có khoảng 1,3 triệu tấn phân bón bị lỡ kế hoạch vận chuyển. Hiện chưa có giải pháp thay thế khả thi nào bằng đường bộ trong ngắn hạn.
| Chỉ số | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Giá urê trước xung đột | Dưới 500 USD/tấn | Trung tâm Phát triển Phân bón Quốc tế |
| Giá urê cuối tháng 4/2026 (FOB) | 800-900 USD/tấn | Trung tâm Phát triển Phân bón Quốc tế |
| Mức tăng giá urê (tháng 2-3/2026) | Gần 46% | Ngân hàng Thế giới |
| Sản lượng urê từ Vùng Vịnh | Khoảng 1/3 toàn cầu | TTXVN/FAO |
| Sản lượng amoniac từ Vùng Vịnh | Khoảng 25% toàn cầu | TTXVN |
| Lưu huỳnh Vùng Vịnh cung cấp | Gần 1/2 toàn cầu | TTXVN |
| Phân bón thất thoát qua Hormuz/tháng | 1,3 triệu tấn | FAO |
Các nhà sản xuất lớn như Qatar Energy phải dừng hoạt động nhà máy urê lớn nhất thế giới. Các nhà máy tại Ai Cập, Ấn Độ và Bangladesh cũng đóng cửa hoặc cắt giảm sản lượng do thiếu khí đốt.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Cú sốc nguồn cung này tạo ra hiệu ứng domino lên chi phí sản xuất nông nghiệp. Giá phân bón leo thang kéo theo chi phí đầu vào tăng vọt, đẩy áp lực lên biên lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp sản xuất thực phẩm.
Dòng tiền trong lĩnh vực hàng hóa nông sản đang chuyển dịch theo hướng phòng thủ. Các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu phân bón, như Brazil (gần 100% urê nhập khẩu, một nửa qua Hormuz) và Ấn Độ (hơn 40% từ Trung Đông), đối mặt rủi ro gián đoạn nguồn cung lớn.
Độ trễ chính sách (policy lag) của mặt hàng phân bón kéo dài 6-9 tháng. Điều này có nghĩa tác động thực sự lên năng suất cây trồng sẽ tập trung vào nửa cuối năm 2026 cho đến năm 2027.
Chi phí vốn trong sản xuất nông nghiệp gia tăng. Nông dân có thể buộc phải cắt giảm lượng phân bón sử dụng hoặc thu hẹp diện tích canh tác, dẫn đến sụt giảm năng suất và nguồn cung lương thực suy yếu.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Ông Maximo Torero, nhà kinh tế trưởng của FAO, cảnh báo các quốc gia Vùng Vịnh dù có nguồn lực tài chính vẫn dễ bị tổn thương do phụ thuộc vào thương mại đường biển. Nguồn lực tài chính chỉ giảm bớt khó khăn ngắn hạn, không giải quyết được gián đoạn tuyến vận chuyển.
Các khu vực chịu rủi ro cao nhất bao gồm:
- Nam Á và châu Phi phía Nam Sahara: nhập khẩu tới 90% lượng phân bón tiêu thụ.
- Các quốc gia vốn đã mất an ninh lương thực nghiêm trọng, kinh tế yếu hoặc hứng chịu các cú sốc khí hậu.
Thị trường khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng chịu áp lực. Xung đột gây thiếu hụt nguồn cung LNG, đẩy giá tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất phân bón vì đây là nguồn năng lượng chính.
Chuyên gia kinh tế thương mại Hendrik Mahlkow của Viện Kinh tế thế giới (IfW Kiel) nhấn mạnh tác động của cú sốc này sẽ lan rộng. Các nhà đầu tư cần theo dõi diễn biến giá phân bón, tình hình vận tải biển qua Hormuz, và phản ứng chính sách từ các nước nhập khẩu lớn.