Từ câu chuyện xuất khẩu đất hiếm Trung Quốc sang Nhật Bản giảm mạnh: Áp lực chuỗi cung ứng và hệ lụy thị trường

Theo số liệu hải quan Trung Quốc công bố ngày 20/6/2026, xuất khẩu một số loại đất hiếm sang Nhật Bản trong tháng 5/2026 gần như không đáng kể. Tình trạng gián đoạn nguồn cung từ Trung Quốc sang Nhật Bản chưa được cải thiện sau nhiều tháng chịu tác động từ căng thẳng ngoại giao.

Nhật Bản phụ thuộc nhiều vào nguồn nhập khẩu đất hiếm nặng từ Trung Quốc để phục vụ sản xuất các sản phẩm công nghệ cao. Việc kiểm soát xuất khẩu các nguyên tố như dysprosium, terbium và yttrium đã trở thành công cụ gây ảnh hưởng ngoại giao của Trung Quốc.

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Dữ liệu từ Hải quan Trung Quốc cho thấy các mốc thời gian chính về hạn chế xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản như sau:

Đất hiếm nặng là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất nam châm hiệu suất cao dùng cho xe điện, tuốc-bin điện gió, robot công nghiệp và thiết bị điện tử. Sự gián đoạn này tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng công nghệ cao của Nhật Bản.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Việc Trung Quốc sử dụng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm như một công cụ địa chính trị cho thấy rủi ro tập trung nguồn cung đối với các khoáng sản chiến lược. Các biện pháp này làm gia tăng chi phí tìm kiếm nguồn thay thế và độ trễ chính sách (policy lag) trong việc điều chỉnh chuỗi cung ứng.

Dòng tiền trong lĩnh vực công nghệ cao và năng lượng tái tạo đang dịch chuyển theo hướng tìm kiếm các nhà cung cấp đất hiếm bên ngoài Trung Quốc. Tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) xuất hiện ở các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào nguồn cung này, thúc đẩy hoạt động đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Đối với nhà đầu tư hàng hóa, việc gián đoạn nguồn cung có thể tạo áp lực tăng giá đối với các kim loại đất hiếm, đặc biệt là dysprosium, terbium và yttrium. Tuy nhiên, thông tin hiện tại chưa phản ánh dữ liệu giao dịch cụ thể, do đó cần theo dõi thêm biến động giá trên các sàn giao dịch kim loại.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Ngoài Nhật Bản, các nền kinh tế phát triển khác cũng chịu tác động. Theo TTXVN/Vietnam+, lô hàng 60 tấn oxit yttrium của Trung Quốc sang Mỹ đã giúp xuất khẩu mặt hàng này tăng 50% so với tổng lượng xuất khẩu sang Mỹ kể từ tháng 4/2025. Điều này cho thấy Mỹ đang tích cực dự trữ nguồn cung.

Chủ tịch Phòng Thương mại châu Âu tại Trung Quốc Jens Eskelund cảnh báo châu Âu đang chịu “thiệt hại ngoài ý muốn” trong cuộc đối đầu giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới (theo VietnamPlus ngày 18/4/2026). Điều này phản ánh rủi ro lan tỏa đến các khu vực khác.

Các yếu tố cần theo dõi tiếp theo bao gồm:

• Tiến độ tìm kiếm nguồn cung thay thế của Nhật Bản (ví dụ: hợp tác với Australia, Mỹ, các nước châu Phi).
• Phản ứng chính sách từ phía Nhật Bản và các nước đồng minh (trợ cấp khai thác, đầu tư vào tái chế đất hiếm).
• Biến động giá các kim loại đất hiếm nặng trên thị trường quốc tế.
• Khả năng Trung Quốc mở rộng kiểm soát xuất khẩu sang các nước khác hoặc nới lỏng nếu căng thẳng giảm.

Nhà đầu tư nên theo dõi sát các báo cáo từ Hải quan Trung Quốc và các tổ chức nghiên cứu thị trường như Adamas Intelligence, Roskill để đánh giá mức độ thiếu hụt thực tế. Hiện tại, chưa có dữ liệu chính thức về tác động đến giá cổ phiếu các công ty sản xuất nam châm và xe điện ở Nhật Bản, nhưng rủi ro chuỗi cung ứng vẫn là yếu tố đáng chú ý.