Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Bài viết từ Pháp Luật TP.HCM ngày 01/11/2025 nêu bốn nút thắt lớn đang kìm hãm hệ sinh thái khoa học công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST) của TP.HCM. Nội dung dựa trên trao đổi với PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM.
Bốn nút thắt được xác định gồm:
- Khoảng cách giữa mục tiêu chính sách và năng lực thực thi.
- Hạn chế trong liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo và thị trường.
- Hạ tầng cho công nghệ cao và công nghệ lõi chưa đáp ứng yêu cầu.
- Nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới.
Các chỉ tiêu phát triển cụ thể được trích dẫn từ Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM lần thứ I:
| Chỉ tiêu | Mục tiêu |
|---|---|
| GRDP tăng bình quân | 10% – 11%/năm |
| Kinh tế số / GRDP | 30% – 40% |
| Tổng chi xã hội cho R&D / GRDP | 2% – 3% |
| Chi ngân sách cho KHCN & chuyển đổi số | 4% – 5% |
Thực tế hiện tại cho thấy tỉ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số TP.HCM chỉ tăng từ 11,07% GRDP (2021) lên 13,42% GRDP (2025). Con số này thấp hơn Hà Nội (17,34%) và Hải Phòng (22,28%).
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dòng tiền đầu tư vào KHCN và ĐMST tại TP.HCM đang đối mặt với rào cản chuyển hóa. Mặc dù năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp trên 50% GRDP, nhưng tốc độ thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu còn thấp.
Hệ sinh thái khởi nghiệp có quy mô 5,22 tỉ USD, đứng thứ ba Đông Nam Á. Tuy nhiên, tỉ lệ doanh nghiệp ĐMST đạt 37,8%, cho thấy khoảng cách giữa tạo lập tri thức và ứng dụng thị trường.
Hạ tầng dữ liệu chưa hoàn thiện: 16 trung tâm dữ liệu với công suất 84 MW, phủ sóng 5G đạt 82%. Nhưng thiếu không gian thử nghiệm công nghệ quy mô lớn và cơ chế chia sẻ tài nguyên.
Nhân lực KHCN có hơn 21.000 người, nhưng chất lượng và cơ cấu chưa cân đối. Chính sách thu hút, giữ chân chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư trình độ cao chưa đủ hiệu quả.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác lập KHCN, ĐMST và chuyển đổi số là động lực chính của tăng trưởng nhanh và bền vững. TP.HCM được kỳ vọng tiên phong thực hiện định hướng này.
Các chỉ số chính cần theo dõi trong giai đoạn 2025-2030:
- Tỉ lệ tăng trưởng GRDP hàng năm (mục tiêu 10-11%).
- Tỉ trọng kinh tế số trong GRDP (mục tiêu 30-40%).
- Mức chi R&D từ xã hội (2-3% GRDP).
- Số đơn sở hữu trí tuệ (trung bình 9.299 đơn/năm).
- Số lượng startup (>2.000, chiếm >50% cả nước).
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình nhấn mạnh: TP đã có nền tảng đủ mạnh để bứt phá, nhưng yêu cầu đặt ra là một bước chuyển thực chất về năng lực tổ chức thực thi. Bốn nút thắt nêu trên cần được xử lý căn cơ để KHCN thực sự dẫn dắt tăng trưởng.