Từ câu chuyện tháo gỡ điểm nghẽn thể chế năm 2025 nhìn về áp lực tuân thủ và rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngày 2/6, tại hội thảo công bố Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã công bố các dữ liệu về môi trường pháp lý và hoạt động của doanh nghiệp.

Báo cáo ghi nhận GDP năm 2025 đạt khoảng 8,02%, cùng với những thay đổi sâu rộng về tư duy quản trị và xây dựng thể chế.

Dưới đây là các con số chính từ báo cáo của VCCI:

Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, nhận định năm 2025 ghi nhận nhiều dấu mốc quan trọng trong xây dựng pháp luật và điều hành kinh tế.

Nổi bật là 'bộ tứ nghị quyết chiến lược' do Bộ Chính trị ban hành: Nghị quyết 57-NQ/TW (khoa học, công nghệ), Nghị quyết 59-NQ/TW (hội nhập quốc tế), Nghị quyết 66-NQ/TW (xây dựng và thi hành pháp luật), Nghị quyết 68-NQ/TW (kinh tế tư nhân).

Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp, Quốc hội ban hành Nghị quyết 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật. Cơ chế này cho phép Chính phủ xử lý ngay điểm nghẽn pháp lý cấp bách thay vì chờ sửa luật.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Tốc độ làm luật tăng mạnh tạo ra áp lực tuân thủ đáng kể cho doanh nghiệp. Trong hai năm 2024-2025, số luật được sửa đổi hoặc ban hành mới đã vượt 120 luật, nhiều hơn tổng số luật ban hành trong giai đoạn 2016-2023.

Thời gian soạn thảo luật trung bình giảm xuống còn 221 ngày, tương đương 60% so với quy trình trước. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có ít thời gian hơn để thích ứng với các quy định mới.

VCCI chỉ ra cơ cấu vướng mắc mà doanh nghiệp gặp phải:

• 42% xuất phát từ các quy định thiếu rõ ràng.
• 36% liên quan đến các quy định làm phát sinh chi phí tuân thủ chưa cần thiết.
• 22% đến từ tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các văn bản pháp luật.

Tỷ lệ văn bản được xây dựng theo thủ tục rút gọn năm 2025 tăng lên 43%, cao hơn đáng kể so với các năm trước. Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, doanh nghiệp có thể không được tham vấn đầy đủ và chỉ biết đến quy định khi phải thực hiện.

Tỷ lệ văn bản có hiệu lực ngay sau khi ban hành cũng tăng lên 15,3%. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp không có đủ thời gian chuẩn bị để thích ứng với các yêu cầu mới.

Xu hướng các đạo luật ngày càng mang tính nguyên tắc và khung, trong khi nhiều nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành hướng dẫn ở cấp dưới luật. Điều này tạo ra sự linh hoạt trong điều hành nhưng cũng làm tăng rủi ro về tính minh bạch và khả năng dự đoán cho doanh nghiệp.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Các nghị quyết theo cơ chế đặc biệt chỉ có hiệu lực trong thời hạn nhất định, phần lớn đến ngày 28/2/2027. Chính phủ phải thực hiện việc đề xuất sửa đổi các luật liên quan để bảo đảm tính ổn định lâu dài của hệ thống pháp luật.

Nghị quyết 66.7 về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu đã rà soát hơn 760 thủ tục, bao phủ 14 lĩnh vực quản lý nhà nước. VCCI nhận định quy mô này tương đương một cuộc cải cách hành chính toàn diện nhưng được thực hiện trong thời gian ngắn hơn đáng kể.

Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 lần đầu đề cập đến vấn đề 'kinh tế tầm thấp'. Theo VCCI, đây là xu hướng phát triển đang được nhiều quốc gia quan tâm và có thể trở thành một không gian tăng trưởng mới đầy tiềm năng của nền kinh tế Việt Nam.

Các điểm nghẽn cấp bách được cơ chế đặc biệt giải quyết bao gồm: chờ điều chỉnh quy hoạch trong thời gian dài; thủ tục yêu cầu doanh nghiệp nộp lại giấy tờ mà cơ quan quản lý đã có trong cơ sở dữ liệu; dự án khai thác vật liệu phục vụ công trình trọng điểm quốc gia vẫn phải thực hiện quy trình tương tự dự án khai thác thương mại thông thường.