Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 16-6-2026, tại cuộc gặp mặt báo chí ở Hà Nội, ông Lê Trung Hiếu - Phó cục trưởng Cục Thống kê, Bộ Tài chính - công bố số liệu nhập siêu 5 tháng đầu năm 2026 đạt 13,8 tỉ USD. Con số này đảo ngược hoàn toàn so với mức xuất siêu 5,1 tỉ USD của cùng kỳ năm 2025.
Theo số liệu từ Cục Thống kê, cơ cấu nhập siêu phân hóa rõ rệt giữa hai khu vực kinh tế. Khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 20,76 tỉ USD. Trong khi đó, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) xuất siêu 6,96 tỉ USD.
Bảng dưới đây tổng hợp các số liệu chính từ báo cáo:
| Chỉ tiêu | Giá trị (tỉ USD) | Nguồn |
|---|---|---|
| Nhập siêu 5 tháng 2026 | 13,8 | Cục Thống kê |
| Xuất siêu 5 tháng 2025 | 5,1 | Cục Thống kê |
| Nhập siêu khu vực kinh tế trong nước | 20,76 | Cục Thống kê |
| Xuất siêu khu vực FDI | 6,96 | Cục Thống kê |
| Nhập siêu xăng dầu | 8,0 | Cục Thống kê |
| Nhập khẩu chip bán dẫn (một số doanh nghiệp FDI tại Phú Thọ, Thái Nguyên) | 2,0 | Cục Thống kê |
Ông Lê Trung Hiếu lý giải nguyên nhân nhập siêu đến từ hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất là nhập siêu xăng dầu khoảng 8 tỉ USD, do giá dầu thô tăng cao, trong khi khai thác trong nước hạn chế, các nhà máy lọc dầu chủ yếu dựa vào nguồn nhập khẩu.
Nhóm thứ hai đến từ việc nhập khẩu linh kiện điện tử, chip bán dẫn và máy móc thiết bị phục vụ sản xuất. Một số doanh nghiệp FDI tại Phú Thọ, Thái Nguyên đã nhập khẩu chip bán dẫn trị giá lên tới 2 tỉ USD trước khi đưa nhà máy vào hoạt động.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dòng tiền nhập khẩu đang có sự phân hóa rõ rệt giữa hai luồng: phục vụ tích lũy tài sản (máy móc, thiết bị) và phục vụ tiêu dùng trong nước. Điều này phản ánh độ trễ chính sách (policy lag) trong chu kỳ đầu tư FDI.
Ông Lê Trung Hiếu nhận định việc nhập khẩu máy móc, thiết bị sẽ được ghi nhận vào phần tích lũy tài sản trong tương lai, đóng góp vào tăng trưởng GDP. Ngược lại, nhập khẩu nguyên vật liệu, linh kiện điện tử và chip bán dẫn tăng phản ánh nhu cầu sản xuất trong nước đang hồi phục, do doanh nghiệp có đơn hàng tăng.
Một yếu tố quan trọng khác là tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) ở cấp độ doanh nghiệp. Theo ông Hiếu, doanh nghiệp chủ động nhập khẩu trước vì có thông tin linh kiện điện tử và chip bán dẫn sẽ tăng giá trong thời gian tới.
Bà Nguyễn Thị Hương - Cục trưởng Cục Thống kê - đưa ra góc nhìn thận trọng hơn. Bà chỉ ra rằng nhập siêu là điểm trừ trong tăng trưởng. Trước đây, nhập khẩu linh kiện phục vụ xuất khẩu 100% (ví dụ Samsung). Nhưng hiện nay, một số sản phẩm như ô tô điện được nhập khẩu linh kiện về lắp ráp phục vụ tiêu dùng trong nước là chủ yếu, không xuất khẩu trở lại.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Bối cảnh vĩ mô hiện tại đặt ra một số yếu tố cần theo dõi chặt chẽ:
- Xung đột Trung Đông và giá dầu thô: Theo ông Lê Trung Hiếu, hiện tượng nhập siêu bắt đầu từ khi xung đột Trung Đông xảy ra. Giá dầu thô tăng làm gia tăng nhập siêu xăng dầu (8 tỉ USD).
- Đầu tư FDI vào chip bán dẫn và trung tâm dữ liệu: Việc lập Trung tâm dữ liệu quốc gia và các dự án FDI tại Phú Thọ, Thái Nguyên (nhập khẩu chip 2 tỉ USD) sẽ tiếp tục đẩy giá trị nhập khẩu máy móc, thiết bị tăng đáng kể.
- Hành vi nhập khẩu trước của doanh nghiệp: Thông tin về giá linh kiện điện tử, chip bán dẫn tăng trong tương lai đang thúc đẩy doanh nghiệp nhập khẩu sớm, tạo áp lực lên cán cân thương mại ngắn hạn.
- Phân tích dòng tiền vào đâu: Bà Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh cần có dữ liệu đủ lớn, chi tiết từ hoạt động xuất nhập khẩu mới phân tích được dòng tiền đang vào tích lũy hay tiêu dùng.
Nhìn chung, bức tranh nhập siêu 13,8 tỉ USD phản ánh một giai đoạn chuyển tiếp của nền kinh tế: vừa chịu cú sốc từ giá hàng hóa toàn cầu (dầu thô), vừa ghi nhận sự gia tăng đầu tư dài hạn từ khu vực FDI. Các nhà đầu tư cần theo dõi sát các số liệu xuất nhập khẩu hàng tháng, đặc biệt là nhóm hàng chip bán dẫn và xăng dầu, để đánh giá mức độ bền vững của dòng tiền và tác động đến tăng trưởng GDP.