Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Xung đột Trung Đông, với cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran cuối tháng 2 cùng việc đóng cửa eo biển Hormuz, đã gây ra những cú sốc cho chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu. Theo báo Pháp Luật TP.HCM, các doanh nghiệp như tiệm bánh Capital Croissant tại London chịu áp lực chi phí năng lượng tăng cao, trong khi nông dân Thái Lan phải đối mặt với giá phân bón leo thang.
| Chỉ số | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Giá ure (phân bón đạm) | Tăng hơn 40% sau khi chiến tranh bắt đầu | BBC |
| Giá phân bón tại Thái Lan | Từ 800-900 baht/bao (tháng 4) lên 1.100 baht/bao (tháng 5), có thể lên 1.200 baht/bao | Bloomberg |
| Số người thêm vào đói trầm trọng | 45 triệu người vào năm 2026 | Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) |
| Ảnh hưởng đến bữa ăn toàn cầu | 10 tỉ bữa/tuần | Yara (Giám đốc Svein Tore Holsether) |
| Thời gian phục hồi chuỗi cung ứng | Ít nhất 6 tháng, có thể lâu hơn nếu cơ sở hạ tầng năng lượng chưa được sửa chữa | FDF (Liliana Danila) |
Bà Danila nhấn mạnh rằng các hợp đồng dài hạn giữa nhà sản xuất và nhà bán lẻ có thể khiến giá thực phẩm tăng chậm nhưng chắc chắn, với độ trễ lên đến một năm.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự gián đoạn nguồn cung năng lượng và phân bón từ Trung Đông tạo ra cú sốc chi phí đầu vào cho toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm. Các yếu tố chính bao gồm:
- Chi phí nhiên liệu tăng cao do đóng cửa eo biển Hormuz, ảnh hưởng đến vận chuyển và sản xuất.
- Nguồn cung phân bón giảm mạnh khi các nhà cung cấp lớn tại Vịnh Ba Tư cắt giảm, đẩy giá ure lên trên 40%.
- Áp lực lạm phát chi phí đẩy có độ trễ chính sách (policy lag): giá thực phẩm tăng chậm nhưng tích lũy qua nhiều hợp đồng.
- Tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) có thể gia tăng nếu lạm phát kéo dài, ảnh hưởng đến dòng tiền vào thị trường chứng khoán và tài sản rủi ro.
Theo ông James Walton (Viện Phân phối Hàng tạp hóa Anh), giá lương thực hiếm khi giảm trở lại mức trước khủng hoảng, cho thấy tính dai dẳng của áp lực giá.
So với cuộc chiến Ukraine năm 2022, xung đột Trung Đông lần này có mức tăng giá không cao bằng, nhưng tác động tích lũy từ nhiều năm (COVID-19, Ukraine, Trung Đông) khiến gánh nặng chi phí ngày càng lớn.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận tạm thời, eo biển Hormuz dự kiến mở lại. Tuy nhiên, sự gián đoạn vẫn tiếp diễn trong chuỗi cung ứng.
- Thời gian phục hồi cơ sở hạ tầng năng lượng và logistics có thể kéo dài hơn 6 tháng, theo FDF.
- Nông dân châu Á có thể bỏ vụ do giá phân bón cao, dẫn đến sản lượng thu hoạch cuối năm thấp hơn dự kiến.
- Các ngân hàng trung ương (FED, ECB) có thể duy trì lập trường hawkish nếu lạm phát thực phẩm tiếp tục tăng, ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ.
- Giá hàng hóa như WTI, Brent, phân bón, ngũ cốc cần được theo dõi sát sao.
Chương trình Lương thực Thế giới ước tính 45 triệu người có thể rơi vào đói trầm trọng năm 2026, nhấn mạnh rủi ro nhân đạo và kinh tế.