Bài toán chi phí logistics đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu biến động, các giải pháp chia sẻ nguồn lực và đồng bộ hạ tầng nổi lên như những phương án tối ưu ngắn hạn và dài hạn.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo bài viết trên VietnamPlus (nguồn gốc), các doanh nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long đã áp dụng mô hình kinh tế chia sẻ để giảm chi phí vận tải nội địa. Kết quả cụ thể được ghi nhận như sau:
| Chỉ tiêu | Giá trị cũ | Giá trị mới | Mức giảm |
|---|---|---|---|
| Chi phí vận chuyển 1 container đường sông Vĩnh Long - cảng Cát Lái | 14 triệu đồng | 7 triệu đồng | 50% |
| Tỷ lệ nhu cầu logistics doanh nghiệp dệt may tự đầu tư | 20-30% | — | — |
Ông Trần Quý Nhân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP.HCM, cho biết doanh nghiệp đã xây cầu tàu tại xưởng sơ chế dừa ở Vĩnh Long, phối hợp với đơn vị logistics để đồng bộ lịch trình, triệt tiêu chuyến rỗng.
Ông Trần Văn Quy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM, nhấn mạnh việc tự sở hữu phương tiện vận tải gây lãng phí do xe chạy rỗng một chiều, đẩy chi phí trên mỗi sản phẩm lên cao.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Chi phí logistics chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành hàng xuất khẩu. Việt Nam nằm trong nhóm 20 nền kinh tế xuất khẩu lớn nhất thế giới, nhưng lợi thế này bị bào mòn nếu chi phí vận chuyển và lưu kho vẫn ở mức cao.
Dòng tiền của doanh nghiệp đang bị phân bổ không tối ưu: một phần lớn dành cho vận tải nội địa, trong khi lẽ ra có thể dùng để đầu tư vào thiết kế, sản xuất cốt lõi. Xu hướng 'tự làm mọi thứ' (in-house logistics) làm tăng chi phí vốn vận hành và giảm lợi nhuận biên.
Mô hình logistics dùng chung, với sự hỗ trợ của nền tảng số, giúp giảm áp lực chi phí cố định. Khi các doanh nghiệp cùng ngành hoặc liên ngành gom hàng và chia sẻ kho bãi, họ có thể tận dụng lợi thế quy mô, kéo giảm chi phí logistics xuống đáng kể. Tuy nhiên, rào cản tâm lý ngại thay đổi (nhiều doanh nghiệp gắn bó với cùng nhà cung cấp logistics hơn 10 năm) khiến tiến trình chuyển đổi chậm.
Bà Đặng Minh Phương đề xuất hình thành các trung tâm logistics phức hợp theo nhóm ngành (thủy sản, chế biến gỗ, dệt may, hóa chất) để tối ưu công suất vận chuyển. Khi sản lượng đủ lớn, chi phí vận hành giảm nhờ quy mô.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Kể từ sau COVID-19, chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục biến động do xung đột quân sự. Giá cước vận tải biển tăng cao, nhiều tuyến bị gián đoạn. Điều này làm tăng tính cấp thiết của việc tối ưu logistics nội địa.
- Vận tải đa phương thức (đường sông, đường bộ, đường sắt) cần được phát triển đồng bộ để khai thác lợi thế từng loại hình.
- Chuyển đổi số và ứng dụng AI trong quản lý chuỗi cung ứng có thể giúp dự báo nhu cầu, tối ưu tuyến vận chuyển.
- Hạ tầng kết nối cảng biển, đặc biệt là đường sắt và đường thủy nội địa, là yếu tố then chốt trong dài hạn.
Hiện tại, doanh nghiệp dệt may vẫn tự đầu tư 20-30% nhu cầu logistics, tạo ra gánh nặng chi phí. Nếu mô hình chia sẻ được nhân rộng, tỷ lệ này có thể giảm, giải phóng dòng tiền cho hoạt động sản xuất cốt lõi.
Các chuyên gia cho rằng sự linh hoạt của doanh nghiệp mới chỉ là giải pháp vi mô. Để kéo giảm chi phí logistics một cách bền vững, cần có định hướng hạ tầng vĩ mô từ Nhà nước, đặc biệt là hoàn thiện mạng lưới giao thông kết nối các cảng biển và vùng nguyên liệu.