Báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) năm 2025 do VCCI và Trường Chính sách công và quản lý Fulbright công bố ngày 28/5/2026 đã phơi bày một thực trạng đáng chú ý: khu vực đang thiếu nghiêm trọng doanh nghiệp (DN) cỡ vừa, tạo ra lỗ hổng trong chuỗi cung ứng và hạn chế năng lực tăng trưởng dài hạn. Từ hiện tượng này, giới đầu tư có thể nhận diện những rủi ro mang tính cấu trúc vùng, tác động đến dòng vốn, chi phí logistics và các tài sản gắn với nông nghiệp, thủy sản.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo TS. Vũ Thành Tự Anh, Trưởng nhóm nghiên cứu, các DN khu vực ĐBSCL đang trải qua quá trình 'li ti hóa', tức số DN từ nhỏ xuống siêu nhỏ luôn cao hơn số từ siêu nhỏ chuyển lên nhỏ. Hệ quả là thiếu hụt DN vừa - nhóm đóng vai trò dẫn dắt chuỗi cung ứng, thúc đẩy chuyển đổi số và xanh hóa. Dưới đây là các số liệu chính từ báo cáo:
| Chỉ số | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Mật độ DN | 3,6 DN / 1.000 dân | Báo cáo kinh tế ĐBSCL 2025 |
| Tỷ lệ DN vừa | 1,8% | Báo cáo kinh tế ĐBSCL 2025 |
| Tỷ lệ DN siêu nhỏ và nhỏ | 96% | Báo cáo kinh tế ĐBSCL 2025 |
| Tỷ lệ đầu tư so với GDP (2015) | 40% | TS. Vũ Thành Tự Anh dẫn số liệu |
| Tỷ lệ đầu tư so với GDP (hiện tại) | 27% | TS. Vũ Thành Tự Anh dẫn số liệu |
ĐBSCL hiện là vùng có mật độ DN thấp nhất cả nước, thấp hơn cả Miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Nam Trung Bộ. Vùng này cũng thiếu 'cực tăng trưởng' và các DN trụ cột để dẫn dắt xuất khẩu, khi hơn 50% thặng dư thương mại quốc gia đến từ khu vực này.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự sụt giảm tỷ lệ đầu tư từ 40% GDP (2015) xuống 27% GDP cho thấy dòng tiền đang ở chế độ phòng thủ (risk-off) trên phạm vi vùng. Mức đầu tư 27% gần như chỉ đủ duy trì trạng thái hiện tại, không tạo ra đột phá về năng suất hay mở rộng quy mô sản xuất. Thiếu DN vừa đồng nghĩa với việc các DN nhỏ khó tiếp cận chuỗi cung ứng bài bản, thiếu năng lực cải tiến công nghệ và xanh hóa — những yếu tố cốt lõi để thu hút vốn FDI và dòng vốn ESG.
Dưới góc nhìn tài chính - đầu tư, cấu trúc DN 'li ti hóa' tạo ra các rủi ro sau: (1) Rủi ro thanh khoản chuỗi cung ứng - các đơn hàng lớn khó được đáp ứng; (2) Chi phí vốn cao hơn do thiếu các DN đủ lớn để có bảng cân đối kế toán lành mạnh; (3) Tín dụng ngân hàng khó giải ngân vào các dự án mở rộng quy mô, gây ách tắc dòng tiền nội địa. TS. Tự Anh nhấn mạnh: 'với đầu tư 27% GDP, bài toán tăng trưởng hai con số trở nên vô cùng xa vời'.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng, khu vực này đang thiếu 'bà đỡ' để nâng đỡ nền kinh tế vươn ra quốc tế. Các chính sách hỗ trợ nếu chỉ tập trung vào số lượng DN mới thành lập sẽ không giải quyết được gốc rễ; thay vào đó, cần đo lường 'sức sống của DN' thông qua các KPI như giảm chi phí, tăng sức khỏe tài chính.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Các dữ kiện khác từ báo cáo và bối cảnh liên quan bao gồm:
- ĐBSCL đóng góp hơn 50% thặng dư thương mại cả nước, cho thấy sức ảnh hưởng lớn đến cán cân thương mại và tỷ giá USD/VND.
- TS. Tự Anh khuyến nghị phát triển hạ tầng kế tiếp gồm kho lạnh, cảng thủy nội địa, trung tâm kiểm định, trung tâm thương mại, dịch vụ đô thị (đây là những lĩnh vực có thể thu hút vốn đầu tư tư nhân và cổ phiếu ngành logistics, hạ tầng).
- Các lĩnh vực trọng tâm đến năm 2030: chế biến sâu, thương hiệu, logistics, hội nhập quốc tế — đây là những ngành có thể hưởng lợi nếu chính sách được thực thi đồng bộ.
- Dòng tiền FDI vào nông nghiệp công nghệ cao và chế biến thủy sản có thể chịu ảnh hưởng nếu nút thắt 'thiếu DN vừa' không được tháo gỡ.
Thông điệp từ chuyên gia: KPI của lãnh đạo địa phương nên đo bằng mức độ giảm chi phí và tăng sức khỏe DN, thay vì số lượng giấy phép thành lập mới. Điều này phản ánh một sự chuyển đổi trong tư duy điều hành, có thể tác động đến định giá các DN niêm yết có hoạt động chính tại khu vực ĐBSCL.