Từ câu chuyện khơi thông tín dụng xanh: Áp lực thanh khoản và nút thắt pháp lý đối với dòng vốn trung – dài hạn tại Việt Nam

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo bài viết trên VietnamPlus, tính đến nay đã có 82 tổ chức tín dụng tham gia cấp tín dụng xanh với tổng dư nợ hơn 828.000 tỷ đồng.

Bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), cho biết ngành ngân hàng đã từng bước hình thành hệ thống chính sách dẫn vốn vào lĩnh vực xanh.

Các tổ chức tín dụng hiện thực hiện quản lý rủi ro môi trường theo Thông tư 17/2022/TT-NHNN. Chính sách tín dụng nông nghiệp đã bổ sung ưu đãi cho nông nghiệp sạch, hữu cơ, công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn.

Đối với Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long, lãi suất cho vay được áp dụng thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với thông thường.

Nguồn: VietnamPlus, trích dẫn số liệu từ Ngân hàng Nhà nước và Agribank.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Bà Hà Thu Giang nhấn mạnh nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế – xã hội và chuyển đổi xanh là rất lớn, trong khi khả năng cân đối nguồn lực của hệ thống ngân hàng còn nhiều thách thức.

Đặc thù của các dự án xanh là nhu cầu vốn lớn, thời gian thu hồi dài. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng phải bảo đảm cân đối nguồn vốn huy động và an toàn thanh khoản.

Điều này phản ánh rủi ro kỳ hạn (maturity mismatch): ngân hàng huy động vốn ngắn hạn nhưng lại cho vay trung – dài hạn cho các dự án xanh. Áp lực thanh khoản ròng có thể gia tăng nếu dòng tiền gửi ngắn hạn biến động mạnh.

Ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Trưởng Ban Chính sách tín dụng Agribank, chỉ ra rằng Việt Nam chưa có hệ thống phân loại ngành kinh tế xanh được chuẩn hóa. Điều này gây khó khăn trong khâu xác định, thẩm định và mở rộng tín dụng xanh.

Ở phía doanh nghiệp, Tiến sỹ Bùi Thanh Minh (Ban IV) mô tả tình trạng “khó khăn kép” đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Chi phí đầu tư ban đầu lớn, thời gian hoàn vốn dài khiến doanh nghiệp chần chừ. Tài sản bảo đảm vẫn là “nút thắt” lớn nhất.

Ông Minh dẫn ví dụ các doanh nghiệp nuôi biển tại Quảng Ninh: tài sản nằm dưới mặt nước, quyền sử dụng không gian biển chưa rõ ràng nên ngân hàng không thể thẩm định làm tài sản bảo đảm.

Ông Bùi Khánh Dũng, Giám đốc Công ty Musa Pacta, cho biết người nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp vẫn là nhóm dễ bị tổn thương nhất trước rủi ro thiên tai, dịch bệnh.

Từ góc nhìn dòng tiền, tín dụng xanh hiện đang đối mặt với rào cản kép: phía cung (ngân hàng) gặp áp lực thanh khoản và thiếu khung pháp lý chuẩn hóa; phía cầu (doanh nghiệp) gặp khó về tài sản bảo đảm và năng lực hấp thụ vốn.

Điều này tạo ra độ trễ chính sách (policy lag) trong việc đưa vốn vào nền kinh tế xanh, bất chấp các ưu đãi lãi suất đã được áp dụng.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Tiến sỹ Bùi Thanh Minh đề xuất cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ với sự tham gia của Nhà nước, ngân hàng, hiệp hội, tổ chức tư vấn, quỹ bảo lãnh và các chương trình phát triển doanh nghiệp.

Mục tiêu là chia sẻ rủi ro và nâng cao năng lực hấp thụ vốn cho SME. Doanh nghiệp cần được phân tầng theo mức độ sẵn sàng chuyển đổi xanh.

Nhóm chưa sẵn sàng cần được tư vấn, đào tạo và chuẩn hóa hồ sơ. Nhóm có phương án đầu tư nhưng thiếu tài sản bảo đảm cần được hỗ trợ bảo lãnh tín dụng.

Các chương trình cụ thể hóa Nghị quyết 68 đang được thúc đẩy, bao gồm:

• Hỗ trợ lãi suất cho các dự án xanh.
• Khuyến khích thực hành ESG, kinh tế tuần hoàn.
• Hỗ trợ doanh nghiệp “go global”.
• Phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong.

Đây có thể trở thành “đường băng” thử nghiệm các cơ chế hỗ trợ mới cho khu vực kinh tế tư nhân, trong đó tín dụng xanh là công cụ trọng tâm.

Đối với nhà đầu tư và trader, các dữ kiện cần theo dõi bao gồm:

• Tiến độ hoàn thiện hệ thống phân loại ngành kinh tế xanh tại Việt Nam.
• Diễn biến lãi suất cho vay ưu đãi và khả năng mở rộng các gói tín dụng xanh.
• Áp lực thanh khoản của các ngân hàng thương mại khi cho vay trung – dài hạn.
• Chính sách bảo lãnh tín dụng cho SME từ các quỹ bảo lãnh và Nhà nước.
• Biến động tỷ giá và dòng vốn FDI liên quan đến chuyển đổi xanh.

Thông tin chỉ mang tính tham khảo. Nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm về quyết định của mình.