Từ câu chuyện giải ngân ODA chậm nhìn về áp lực chi phí vốn và thay đổi chính sách tài khóa 2026

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Sáng 17/6/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng chủ trì cuộc họp với các bộ, ngành về tiến độ giải ngân vốn đầu tư công gắn với tháo gỡ khó khăn các dự án ODA. Nội dung cuộc họp được VietnamPlus phản ánh.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, 6 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị các đề xuất khoản vay ODA và vay ưu đãi mới được phê duyệt đạt khoảng 1,696 tỷ USD. Đồng thời, hoàn tất thủ tục ký kết 3 thỏa thuận vay nước ngoài trị giá gần 586 triệu USD.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vốn ODA và vay ưu đãi vẫn còn chậm. Đến ngày 15/6, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công nguồn nước ngoài mới đạt 9,99% kế hoạch được giao. Dù đã cao hơn cùng kỳ năm trước nhưng thấp hơn nhiều so với mức giải ngân chung của cả nước.

Đáng chú ý, vẫn còn 1/8 bộ, cơ quan trung ương và 13 địa phương chưa giải ngân được vốn.

Nguyên nhân chủ yếu được các bộ, ngành nêu ra bao gồm: nhiều dự án chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng, đấu thầu, ký kết hợp đồng; công tác chuẩn bị và triển khai dự án kéo dài; thủ tục giữa quy định trong nước và yêu cầu của nhà tài trợ chưa đồng bộ; việc xây dựng kế hoạch vốn ở một số nơi chưa sát thực tế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết: "Việc nâng cao tỷ lệ giải ngân phụ thuộc quyết định vào tiến độ triển khai của các chủ dự án, bộ, ngành và địa phương; chỉ khi các khâu chuẩn bị, thực hiện và nghiệm thu được đẩy nhanh, thì tỷ lệ giải ngân mới có thể cải thiện thực chất."

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Bối cảnh hiện tại cho thấy vốn ODA không còn là nguồn ưu đãi truyền thống. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh rằng đây là những khoản vay với lãi suất thương mại, dựa trên đàm phán, thỏa thuận. Điều này làm thay đổi căn bản cấu trúc chi phí vốn cho các dự án đầu tư công.

Với tỷ lệ giải ngân chỉ 9,99% sau gần nửa năm, dòng tiền từ nguồn vốn nước ngoài đang bị tắc nghẽn. Điều này tạo ra áp lực lên kế hoạch tăng trưởng kinh tế hai con số mà Chính phủ đặt ra. Các động lực truyền thống gồm đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng đều cần được phát huy, nhưng đầu tư công đang là điểm nghẽn.

Việc chậm giải ngân ODA phản ánh độ trễ chính sách (policy lag) trong việc đồng bộ hóa quy định trong nước với yêu cầu của nhà tài trợ. Rủi ro thanh khoản từ phía các chủ dự án cũng gia tăng khi chi phí vốn tăng lên do lãi suất thương mại.

Phó Thủ tướng yêu cầu thay đổi cách tiếp cận đối với nguồn vốn ODA. Các dự án mới phải thực hiện giải phóng mặt bằng song song hoặc trước quá trình đàm phán hiệp định vay. Mục tiêu là để khi khoản vay có hiệu lực, có thể triển khai thi công ngay.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Tài chính khi xem xét đề xuất các khoản vay ODA phải quan tâm đến chất lượng khoản vay. Cụ thể, phải đánh giá, tính toán đầy đủ hiệu quả dự án gắn với lãi suất vay và các chi phí liên quan, đặc biệt là hiệu quả về tài chính.

Chính phủ tập trung ưu tiên ODA cho các dự án lớn, các khoản vay lớn và ưu tiên các khoản vay hỗ trợ ngân sách. Điều này cho thấy sự chuyển dịch từ phân bổ dàn trải sang tập trung vào các dự án có quy mô và tác động kinh tế rõ rệt.

Bộ Tài chính được giao rà soát nhu cầu điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2026 của các bộ, ngành, địa phương. Mục tiêu là điều chuyển vốn cho các dự án có nhu cầu bổ sung theo quy định. Đồng thời, rà soát các quy định tại Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước để đề xuất sửa đổi nhằm giảm rào cản.

Bộ Tài chính tiếp tục cơ chế định kỳ trao đổi thông tin thực hiện dự án theo nhà tài trợ. Cơ quan này cũng phối hợp với Bộ Ngoại giao để nắm thông tin các khó khăn vướng mắc, chủ động giải quyết theo thẩm quyền. Các nội dung vượt thẩm quyền phải tổng hợp báo cáo Chính phủ trước ngày 26/6.

Bộ Tài chính phối hợp với Văn phòng Chính phủ tham mưu cho Chính phủ có công điện chỉ đạo các địa phương thúc đẩy giải ngân vốn vay ODA, chậm nhất là ngày 20/6.

Bộ Ngoại giao được yêu cầu cung cấp ngay thông tin cụ thể về các khó khăn vướng mắc để xử lý kịp thời.