Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 19-6, UBND TP Cần Thơ tổ chức họp báo quý II. Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) đã cung cấp số liệu về tình hình thu gom, xử lý rác thải.
Theo số liệu thống kê, tổng khối lượng chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và xử lý trên địa bàn TP khoảng 1.200 - hơn 1.712 tấn/ngày. Tỷ lệ thu gom và xử lý ở khu vực đô thị đạt 96,76%.
Hiện trên địa bàn TP có khoảng 19 đơn vị thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt. Có 5 Nhà máy/khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt.
Hai nhà máy đốt rác sinh hoạt phát điện đang hoạt động:
- Nhà máy xử lý chất thải rắn Cần Thơ (Công ty TNHH Năng lượng Môi trường EB) tiếp nhận khoảng 529,57 tấn/ngày.
- Nhà máy điện rác Hậu Giang (Công ty TNHH MTV Greenity Hậu Giang) tiếp nhận bình quân khoảng 160 tấn/ngày.
Dự kiến, sau khi được Bộ NN&MT kiểm tra, thông báo vận hành thử nghiệm, nhà máy Hậu Giang sẽ xử lý thêm lượng rác chứa tạm tại bãi Hòa An (từ 21-6-2019 đến 28-2-2025). Mục tiêu hoàn thành xử lý toàn bộ lượng rác chứa tạm trong năm 2029.
Các cơ sở xử lý khác gồm:
- Công ty TNHH Dịch vụ thương mại Minh Thông (đốt rác không thu hồi năng lượng) tiếp nhận khoảng 148,35 tấn/ngày.
- Nhà máy xử lý chất thải rắn TP Sóc Trăng (Công ty cổ phần công trình đô thị Sóc Trăng) công suất thiết kế 320 tấn/ngày, trong đó xử lý chất thải hữu cơ 100 tấn/ngày và chôn lấp khoảng 215 tấn/ngày.
- 29 bãi rác lộ thiên quy mô 1-2 ha tại các xã, phường tỉnh Sóc Trăng cũ, tổng lượng thu gom khoảng 157 tấn/ngày.
Tổng lượng rác tồn đọng khoảng 100.000 tấn rác.
| Loại cơ sở | Công suất tiếp nhận (tấn/ngày) | Chủ đầu tư |
|---|---|---|
| Điện rác Cần Thơ | 529,57 | Công ty TNHH Năng lượng Môi trường EB |
| Điện rác Hậu Giang | 160 | Công ty TNHH MTV Greenity Hậu Giang |
| Đốt rác không thu hồi năng lượng | 148,35 | Công ty TNHH Dịch vụ thương mại Minh Thông |
| Ủ compost/chôn lấp | 320 | Công ty cổ phần công trình đô thị Sóc Trăng |
| Bãi rác lộ thiên | 157 | Địa phương quản lý |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dòng tiền đầu tư vào hạ tầng xử lý chất thải rắn sinh hoạt gắn với phát điện đang cho thấy xu hướng dịch chuyển rõ rệt. Các nhà máy đốt rác phát điện có lợi thế kép: doanh thu từ xử lý rác và doanh thu từ bán điện.
Với tổng lượng rác phát sinh lên tới 1.712 tấn/ngày, hai nhà máy điện rác (529,57 + 160 tấn/ngày) mới chỉ xử lý được khoảng 40% tổng khối lượng. Phần còn lại vẫn phụ thuộc vào đốt không thu hồi năng lượng (148,35 tấn/ngày) và chôn lấp (215 tấn/ngày).
Lượng rác tồn đọng 100.000 tấn tại bãi tạm Hòa An là một chỉ báo về áp lực môi trường tích tụ. Việc đưa lượng rác này vào nhà máy Hậu Giang sẽ tạo ra dòng thu nhập bổ sung cho chủ đầu tư, nhưng kéo dài đến năm 2029 cho thấy độ trễ về năng lực xử lý.
Chi phí vốn cho mỗi nhà máy điện rác thường ở mức 20-40 triệu USD/100 tấn/ngày. Với quy mô hiện tại, tổng vốn đầu tư cho hai nhà máy ước tính tương đương 100-200 triệu USD. Đây là dòng vốn FDI và đầu tư tư nhân đáng kể vào lĩnh vực năng lượng tái tạo phi truyền thống.
Tỷ lệ thu gom đô thị đạt 96,76% cho thấy hạ tầng logistics thu gom đã tương đối hoàn chỉnh. Tuy nhiên, điểm nghẽn nằm ở khâu xử lý cuối cùng khi vẫn còn 29 bãi rác lộ thiên và lượng rác tồn đọng lớn.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Sở NN&MT đã yêu cầu các đơn vị thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải bố trí đầy đủ nhân lực, phương tiện. Mục tiêu là kiên quyết không để rác ùn ứ tại các khu dân cư, điểm tập kết, đặc biệt trong các ngày lễ, tết.
Bộ NN&MT sẽ kiểm tra và thông báo vận hành thử nghiệm cho nhà máy điện rác Hậu Giang. Thời điểm hoàn tất thủ tục này sẽ là tín hiệu quan trọng cho tiến độ xử lý rác tồn đọng.
Kế hoạch xử lý toàn bộ lượng rác chứa tạm tại bãi Hòa An trong năm 2029 là một mốc thời gian dài hạn. Nhà đầu tư cần theo dõi tiến độ giải ngân và khả năng mở rộng công suất của nhà máy Hậu Giang.
Các yếu tố vĩ mô liên quan:
- Chính sách ưu đãi đầu tư cho năng lượng tái tạo từ rác thải (giá FIT, ưu đãi thuế).
- Biến động giá điện đầu ra ảnh hưởng đến IRR của dự án.
- Quy định về tiêu chuẩn khí thải và xử lý tro bay từ lò đốt rác.
Trên thị trường chứng khoán, các cổ phiếu ngành môi trường và năng lượng tái tạo có thể hưởng lợi từ xu hướng đầu tư hạ tầng xử lý chất thải. Các quỹ ETF tập trung vào ESG cũng có thể gia tăng tỷ trọng nắm giữ các doanh nghiệp trong lĩnh vực này.
Đối với thị trường hàng hóa, nhu cầu về thiết bị lò đốt, hệ thống turbine phát điện và công nghệ xử lý khí thải sẽ gia tăng. Các nhà cung cấp thiết bị từ Trung Quốc, Nhật Bản và châu Âu có thể tham gia vào chuỗi cung ứng.