Từ cảnh báo khủng hoảng thừa thép của OECD: Áp lực cạnh tranh và rủi ro chu kỳ ngành thép toàn cầu

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngày 5/6/2026, OECD công bố báo cáo cảnh báo thế giới đang đối mặt với cuộc khủng hoảng thừa thép nghiêm trọng. Nguyên nhân chính là sản xuất thép được nhà nước hỗ trợ, đặc biệt tại Trung Quốc, gây áp lực lên các nhà sản xuất châu Âu và các nền kinh tế OECD khác.

Báo cáo nêu rõ các khoản trợ cấp chính phủ là yếu tố cốt lõi dẫn đến dư thừa công suất toàn cầu. Phần lớn sự gia tăng công suất trong 2 thập kỷ qua diễn ra ở các nước ngoài OECD, thường có sự hỗ trợ của nhà nước.

Các số liệu chính từ báo cáo OECD được tổng hợp dưới đây:

Tổng thư ký OECD Mathias Cormann phát biểu tại Hội nghị Hội đồng Bộ trưởng OECD ngày 4/6: “Chúng ta cần giải quyết các nguyên nhân gốc rễ, bao gồm các khoản trợ cấp có hại và các hành vi phi thị trường khác. Điều đó có nghĩa là cần có sự hợp tác quốc tế mạnh mẽ hơn và một sân chơi bình đẳng cho các nhà sản xuất thép ở tất cả mọi quốc gia.”

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Sự mất cân đối cung-cầu trong ngành thép toàn cầu đang tạo ra một môi trường cạnh tranh phi lợi nhuận. Các nhà sản xuất chịu trợ cấp lớn (đặc biệt từ Trung Quốc) có thể duy trì sản lượng dù giá thế giới suy yếu, đẩy các đối thủ cạnh tranh sòng phẳng vào thế thua lỗ.

Luồng dòng tiền từ các gói trợ cấp nhà nước đang bóp méo chi phí vốn thực tế. Theo lý thuyết kinh tế, khi một quốc gia liên tục bơm vốn ưu đãi vào sản xuất, các nhà máy không cần phải đạt mức sinh lời tối thiểu (ROE/ROA) để tồn tại. Điều này kéo dài chu kỳ dư thừa, loại bỏ động lực tinh giản công suất.

Từ góc độ tài chính hành vi, nhà đầu tư đang đối mặt với rủi ro hệ thống: giá thép có thể tiếp tục giảm trong nhiều năm, ảnh hưởng đến P/E của các công ty thép niêm yết, đồng thời làm gia tăng biến động trên thị trường hàng hóa (commodities).

Các quỹ đầu tư theo chiến lược value có thể thấy cổ phiếu thép hấp dẫn về mặt định giá, nhưng rủi ro thanh khoản và lợi nhuận suy giảm do dư cung là yếu tố cần cân nhắc.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Trung Quốc – quốc gia chiếm hơn một nửa sản lượng thép toàn cầu – tiếp tục mở rộng công suất bất chấp nhu cầu yếu. Kế hoạch bổ sung 38,6 triệu tấn đến 2028 là tín hiệu cho thấy Bắc Kinh chưa có ý định điều chỉnh chính sách trợ cấp.

Các nhà hoạch định chính sách ở EU và Mỹ đang đối mặt với áp lực kép: vừa phải bảo vệ ngành thép nội địa (quan trọng cho quốc phòng, hạ tầng năng lượng, sản xuất), vừa tránh leo thang chiến tranh thương mại. Các biện pháp thuế quan hoặc rào cản thương mại đã được áp dụng, song OECD tìm thấy bằng chứng một số nhà xuất khẩu đang lách các biện pháp này.

Nhà đầu tư theo dõi các lĩnh vực liên quan (thép, xây dựng, năng lượng, logistics) cần lưu ý đến các yếu tố sau:

• Diễn biến giá thép thế giới (chỉ số thép HRC, giá thép xây dựng) – nếu giá tiếp tục giảm dưới chi phí sản xuất trung bình, các nhà máy không được trợ cấp sẽ buộc phải cắt giảm sản lượng.
• Chính sách thương mại từ EU và Mỹ: các biện pháp chống bán phá giá mới, hoặc việc mở rộng thuế quan đối với thép nhập khẩu từ Trung Quốc.
• Dữ liệu sản xuất công nghiệp và PMI ngành thép Trung Quốc – nếu các chỉ số này suy yếu, nhu cầu nội địa giảm sẽ đẩy thêm lượng thép ra thị trường quốc tế.
• Độ trễ chính sách: tác động từ các khoản trợ cấp hiện tại có thể kéo dài 3-5 năm trước khi thị trường tự cân bằng.

OECD dự báo công suất dư thừa sẽ vượt quá sản lượng hàng năm của tất cả các nước OECD gần 320 triệu tấn nếu các kế hoạch mở rộng được thực hiện. Con số này phản ánh quy mô mất cân bằng chưa từng có, đặt ra thách thức cho cả nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách.