Từ cảnh báo giả mạo ngân hàng đến chiến lược 'hạ tầng vô hình': Niềm tin là tài sản số cốt lõi

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Đầu tháng 6-2026, cơ quan công an nhiều địa phương liên tiếp phát cảnh báo về thủ đoạn giả mạo tin nhắn ngân hàng, cơ quan nhà nước. Công an tỉnh Quảng Ninh ghi nhận tình trạng giả mạo tin nhắn từ ngân hàng nhằm đánh cắp thông tin, chiếm đoạt tài sản.

Tại Đà Nẵng, lực lượng chức năng phát hiện website dichvuconghanhchinh.com có giao diện gần giống Cổng dịch vụ công quốc gia. Đây là công cụ đánh lừa người dùng truy cập để lấy thông tin cá nhân.

Ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước) - nhận định trong kỷ nguyên AI, gian lận ngày càng tinh vi, có tổ chức và có khả năng mở rộng nhanh.

Các rủi ro điển hình bao gồm:

• Giả mạo khuôn mặt, giọng nói, hình ảnh bằng công nghệ AI.
• Giả danh nhân viên ngân hàng hoặc cơ quan nhà nước.
• Lừa lấy thông tin đăng nhập, thao túng tâm lý người dùng.
• Phát tán mã độc khiến người dùng tự thực hiện giao dịch chuyển tiền.

Ông Nguyễn Thanh Tùng - Chủ tịch Vietcombank - cung cấp số liệu: 99% giao dịch của khách hàng cá nhân được thực hiện trên kênh số. Nếu tính cả khách hàng tổ chức, tỉ lệ này đạt trên 90%.

Vietcombank đã phát triển các giao diện riêng cho người trẻ, người cao tuổi. Ngân hàng này vừa giành giải vàng tại ASEAN Digital Awards 2026 với sản phẩm VCB Tablet, chuyển đổi quầy giao dịch truyền thống sang di động, không giấy tờ.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Dòng tiền trong thanh toán số đang chịu áp lực kép: một mặt là nhu cầu chuyển đổi số mạnh mẽ, mặt khác là rủi ro an ninh mạng ngày càng tinh vi.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn, tại phiên họp ngày 19-6, nhấn mạnh an ninh mạng và an toàn dữ liệu là yêu cầu bắt buộc, xuyên suốt. Đây là tín hiệu policy lag - độ trễ chính sách - khi cơ quan quản lý buộc phải điều chỉnh khung pháp lý để bắt kịp công nghệ.

Ông Phạm Anh Tuấn xác định niềm tin là "hạ tầng vô hình" cho thanh toán thông minh. Công thức được đưa ra: công nghệ tạo thuận tiện, niềm tin tạo sự chấp nhận. Nếu người dân không cảm thấy an toàn, họ sẽ không sử dụng thanh toán số.

Điều này tạo ra rủi ro thanh khoản cho hệ thống ngân hàng: nếu niềm tin sụt giảm do các vụ lừa đảo quy mô lớn, dòng tiền có thể rút khỏi kênh số quay về giao dịch tiền mặt. Tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) sẽ gia tăng.

Các ngân hàng đang phải tăng chi phí vốn cho an ninh mạng, đồng thời thiết kế trải nghiệm cá nhân hóa để giữ chân khách hàng. Vietcombank với VCB Tablet là một ví dụ về chuyển đổi mô hình quầy truyền thống sang di động.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các đơn vị chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và ứng phó kịp thời với rủi ro. Các yêu cầu cụ thể gồm:

• Tăng cường giám sát giao dịch bất thường.
• Phòng chống gian lận trực tuyến.
• Bảo vệ thông tin khách hàng.
• Thường xuyên rà soát, kiểm tra, đánh giá mức độ an toàn hệ thống.
• Bảo đảm sao lưu dữ liệu và khả năng vận hành liên tục.

Dữ kiện cần theo dõi trong thời gian tới:

• Tần suất và quy mô các vụ lừa đảo giả mạo ngân hàng, cơ quan nhà nước.
• Phản ứng chính sách của Ngân hàng Nhà nước về xác thực sinh trắc học, bảo mật giao dịch.
• Tốc độ chuyển đổi số của các ngân hàng thương mại, đặc biệt là tỷ lệ giao dịch trên kênh số.
• Mức độ chấp nhận thanh toán số của người dân, đo lường qua chỉ số tăng trưởng giao dịch.

Các yếu tố vĩ mô liên quan: lạm phát, lãi suất điều hành của FED và Ngân hàng Nhà nước có thể ảnh hưởng đến chi phí vốn của ngân hàng, từ đó tác động đến đầu tư cho hạ tầng số và an ninh mạng.

Thông tin được tổng hợp từ bài báo của Tuổi Trẻ Online, phản ánh góc nhìn của cơ quan quản lý và ngân hàng thương mại về thách thức an ninh mạng trong thanh toán số.