Từ căng thẳng Mỹ - Iran tại eo biển Hormuz: Rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng và tác động đa thị trường

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Thế giằng co quân sự giữa Mỹ và Iran tại eo biển Hormuz đang ở giai đoạn căng thẳng nhất kể từ tháng 4/2026. Theo báo Pháp Luật TP.HCM, lệnh phong tỏa các cảng Iran do Tổng thống Donald Trump áp đặt từ tháng 4 đã không mang lại kết quả nhanh chóng như mong muốn. Sau hơn 2 tháng, eo biển Hormuz vẫn chưa hoạt động bình thường trở lại.

Các chuyên gia quân sự (dẫn lời The New York Times) cho rằng việc làm suy yếu đối thủ bằng phong tỏa có thể mất hàng tháng hoặc hàng năm, không phải vài tuần.

Iran sở hữu hàng ngàn km đường biên giới trên bộ với 7 nước láng giềng và tuyến thương mại huyết mạch với Nga qua biển Caspi. Điều này tạo ra các hướng tiếp cận thay thế cho giao thương, bất chấp phong tỏa hàng hải.

Về phía Mỹ, tàu sân bay USS Gerald R. Ford chỉ mới về nước trong tháng 5/2026 sau 10 tháng hoạt động ở Bắc Đại Tây Dương, Địa Trung Hải, vùng biển Caribe và Biển Đỏ. Việc duy trì lực lượng hải quân tại đây gây quá tải cho tàu và thủy thủ đoàn, đồng thời làm giảm khả năng triển khai tại các khu vực chiến lược khác như Nhật Bản, Hàn Quốc.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Xung đột tại eo biển Hormuz – điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới – tác động trực tiếp đến chi phí vận chuyển năng lượng và tâm lý thị trường toàn cầu. Khoảng 20% lượng dầu thô thế giới đi qua eo biển này. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng đẩy giá dầu WTI và Brent lên cao, kéo theo chi phí đầu vào sản xuất và áp lực lạm phát.

Trên thị trường tài chính, dòng tiền phòng thủ tài sản (risk-off) có xu hướng gia tăng. Nhà đầu tư thường chuyển dịch từ cổ phiếu năng lượng cao sang trái phiếu chính phủ và vàng. Các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD chịu áp lực giảm, trong khi USD được hưởng lợi nhờ dòng tiền trú ẩn.

Đối với thị trường crypto, thanh khoản có thể suy giảm khi tâm lý sợ rủi ro lan rộng. Bitcoin và các altcoin thường biến động mạnh trong các sự kiện địa chính trị, do thiếu nền tảng định giá cơ bản.

Về phía Iran, việc hạn chế dòng chảy hàng hóa gây áp lực lớn lên nền kinh tế nội địa, làm giảm xuất khẩu dầu và thu ngoại tệ. Ngược lại, Mỹ phải đối mặt với chi phí duy trì lực lượng hải quân hơn 10.000 km so với lãnh thổ, cũng như rủi ro leo thang không mong muốn.

Các cuộc tấn công trả đũa làm gia tăng xác suất xảy ra sự cố tính toán sai lầm. Điển hình, vụ tấn công Sân bay Quốc tế Kuwait ngày 3/6 khiến 1 người chết, 63 người bị thương – cả IRGC và CENTCOM đều đổ lỗi cho nhau. Sự kiện này cho thấy nguy cơ leo thang ra ngoài khu vực eo biển.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Các yếu tố sau đây sẽ quyết định chiều hướng thị trường trong ngắn và trung hạn:

• Thời điểm đạt thỏa thuận dỡ bỏ phong tỏa: Việc mở lại eo biển Hormuz là một trong những vấn đề ưu tiên hàng đầu trên bàn đàm phán. Nếu đạt được, thỏa thuận sẽ chấm dứt một trong những cuộc đối đầu hải quân chưa từng có tiền lệ trong thời hiện đại.
• Khả năng Iran sử dụng tàu cao tốc, UAV, thủy lôi và tên lửa để duy trì áp lực lên hải quân Mỹ – một mô hình xung đột công nghệ đột phá.
• Tuyến thương mại thay thế qua biển Caspi và đường biên giới bộ với 7 nước: giúp Iran giảm phụ thuộc vào Hormuz, nhưng không thể thay thế hoàn toàn khối lượng dầu xuất khẩu.
• Phản ứng của OPEC và các nhà sản xuất dầu trên toàn cầu về sản lượng bù đắp nếu nguồn cung từ Iran bị cắt giảm kéo dài.
• Chi phí bảo hiểm tàu chở dầu tăng cao, làm đội giá thành vận chuyển năng lượng.
• Tuyên bố của Chuẩn tướng Esmail Qaani về 'Vành đai An ninh Kháng chiến' mới từ eo biển Hormuz đến Bab al-Mandab và Biển Đỏ, mở rộng phạm vi ảnh hưởng sang các điểm nghẽn hàng hải khác.

Các dữ liệu trên chỉ mang tính thông tin tham khảo. Nhà đầu tư cần tự đánh giá rủi ro dựa trên diễn biến thực tế.