Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Tại hội nghị kết nối chuỗi cung ứng và dịch vụ logistics do Sở Công Thương TP.HCM tổ chức ngày 26-6, các hiệp hội ngành hàng chỉ ra logistics là điểm nghẽn lớn của xuất khẩu.
Ông Trần Văn Quy, Phó chủ tịch Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM, cho biết chi phí logistics chiếm 9-10% giá thành sản phẩm dệt may. Biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp chỉ dao động 5-10%.
Ông Quy nhấn mạnh: “Chỉ cần giảm được 1% chi phí logistics cũng tạo ra tác động rất lớn đến năng lực cạnh tranh.”
| Chỉ số | Giá trị / Tỷ lệ | Nguồn |
|---|---|---|
| Chi phí logistics / giá thành dệt may | 9-10% | Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM |
| Biên lợi nhuận doanh nghiệp dệt may | 5-10% | Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM |
| Tỷ lệ doanh nghiệp tự làm logistics | 20-30% | Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM |
| Tỷ lệ sử dụng dịch vụ logistics ngoài | ~70% | Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM |
Ông Trần Quý Nhân, Phó chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP.HCM, đưa ra phép tính cụ thể. Một container 20 feet từ Trảng Bom về Cảng Cát Lái tốn 11,3-14,4 triệu đồng.
Các khoản phí gồm: cước vận chuyển, phí xếp dỡ, hạ rỗng, nâng hạ container, niêm phong chì, khai báo và các dịch vụ khác.
Về vận chuyển quốc tế, tuyến hàng đi châu Âu trước đây mất 30 ngày, nay kéo dài tới 45 ngày. Thêm 15 ngày vận chuyển khiến dòng tiền về chậm hơn và chi phí vốn tăng lên.
Ngành gỗ đối mặt với bài toán thể tích. Ông Trần Lam Sơn, Phó ban Xúc tiến thương mại Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM, cho biết container đồ gỗ đầy rất nhanh vì hết thể tích dù tải trọng chưa tới hạn.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Cấu trúc chi phí hiện tại cho thấy áp lực chồng chéo lên lợi nhuận biên của doanh nghiệp xuất khẩu. Với biên lợi nhuận 5-10% nhưng chi phí logistics đã chiếm 9-10% giá thành, bất kỳ biến động tăng nào cũng có thể xóa sổ lợi nhuận.
Hành vi tự đầu tư xe và kho của doanh nghiệp (20-30% nhu cầu) tạo ra lãng phí nguồn lực. Bà Đặng Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM, chỉ ra nghịch lý: xe chạy rỗng chiều về trong khi doanh nghiệp khác phải thuê xe riêng.
Rào cản tâm lý ngại thay đổi càng làm cứng hóa chi phí. Ông Quy thừa nhận nhiều doanh nghiệp đã quen làm việc với một nhà cung cấp hơn 10 năm, dù có lựa chọn rẻ hơn vẫn không muốn đổi vì sợ xáo trộn quy trình.
Dòng tiền bị kéo dài thêm 15 ngày trên tuyến châu Âu làm tăng chi phí vốn. Đây là yếu tố tác động trực tiếp đến khả năng quay vòng vốn lưu động của doanh nghiệp xuất khẩu.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Vấn đề hạ tầng và chuyển đổi số chưa đồng bộ. Ông Trương Nguyên Linh, Phó tổng giám đốc Cảng Container Quốc tế Việt Nam (VICT), cho biết nhiều cảng đã triển khai cảng điện tử nhưng hãng tàu chưa nâng cấp hệ thống kết nối dữ liệu.
“Chuyển đổi số mà không đồng bộ thì điểm nghẽn vẫn còn”, ông Linh nói.
Ông Trần Lam Sơn đề xuất phát triển các điểm trung chuyển tại Cần Thơ, Vĩnh Long, Cà Mau để kết nối vùng nguyên liệu gỗ keo ở bán đảo Cà Mau. Giải pháp: cưa xẻ, phân loại, sơ chế tại chỗ rồi vận chuyển bằng đường thủy thay vì đưa tất cả về Cát Lái.
Các hiệp hội TP.HCM đã ký kết hợp tác để chia sẻ thế mạnh, giảm chi phí logistics. Đại diện Sở Công Thương TP.HCM cho biết nếu có nền tảng số kết nối xe trống, kho trống và nhu cầu vận chuyển, đây sẽ là giải pháp giảm chi phí xã hội.
Theo nhận định từ hội nghị, chi phí logistics cao xuất phát từ: hạ tầng chưa thông, dữ liệu chưa nối, xe chưa đầy, kho chưa kín và tâm lý ngại thay đổi của doanh nghiệp. TP.HCM cần một cách vận hành mới cho toàn chuỗi xuất khẩu.