Từ 8.394 tỷ đồng hàng vi phạm bị tuýt còi: Sức ép lên dòng thu ngân sách và tín hiệu kiểm soát biên giới

Trong 5 tháng đầu năm 2026, Cục Hải quan đã ghi nhận 8.931 vụ vi phạm về buôn lậu và gian lận thương mại. Tổng trị giá hàng hóa vi phạm ước đạt 8.394,3 tỷ đồng. Số thu ngân sách từ xử phạt vi phạm hành chính đạt 2.627,1 tỷ đồng.

Con số này phản ánh mức độ gia tăng của các hành vi vi phạm qua biên giới. Đường biển và đường bộ là hai tuyến trọng điểm.

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo báo cáo của Cục Hải quan, trong tháng 5/2026, cơ quan chức năng đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 1.902 vụ vi phạm. Con số này tăng 655 vụ (tương đương 52,5%) so với cùng kỳ năm 2025.

Trị giá hàng hóa vi phạm trong tháng 5 ước đạt 1.907,7 tỷ đồng. Số thu ngân sách từ xử phạt vi phạm hành chính trong tháng đạt 2.349,5 tỷ đồng.

Luỹ kế từ ngày 15/12/2025 đến 14/5/2026, toàn ngành Hải quan đã xử lý tổng cộng 8.931 vụ. Trong đó có 40 vụ liên quan đến sở hữu trí tuệ và hàng giả với trị giá gần 20 tỷ đồng.

Về tuyến vận chuyển, đường biển chiếm tỷ trọng lớn nhất với 1.130 vụ trong tháng 5 (59,4% tổng số vụ). So với cùng kỳ năm 2025, số vụ trên đường biển tăng 444 vụ (64,7%).

Các cảng lớn như Cát Lái, Hải Phòng, Cái Mép, Đà Nẵng là điểm nóng. Hành vi phổ biến là nhập khẩu hàng hóa thuộc diện phải kiểm tra chuyên ngành nhưng thiếu kết quả kiểm tra theo quy định.

Đường bộ ghi nhận 572 vụ trong tháng 5, chiếm 30,1%. Mức tăng so với cùng kỳ là 157 vụ (37,8%). Các tuyến biên giới Việt Nam – Trung Quốc, Việt Nam – Lào, Việt Nam – Campuchia là địa bàn trọng điểm.

Cục Hải quan cho biết các đối tượng lợi dụng chính sách tạo thuận lợi trong xuất nhập khẩu và ưu đãi dành cho cư dân biên giới để thực hiện hành vi vi phạm.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Tổng thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu 5 tháng đầu năm đạt 215.140 tỷ đồng. Con số này tương ứng 47,7% dự toán và bằng 41,6% chỉ tiêu phấn đấu.

So với cùng kỳ năm 2025, mức thu tăng 16,9%. Điều này cho thấy kim ngạch xuất nhập khẩu duy trì xu hướng tăng trưởng.

Tuy nhiên, dòng tiền từ hoạt động xuất nhập khẩu cũng đang chịu áp lực kép. Một mặt, thu ngân sách tăng nhờ khối lượng giao dịch lớn hơn. Mặt khác, số vụ vi phạm tăng mạnh cho thấy chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý đang gia tăng.

Xét dưới góc độ tài chính vĩ mô, số thu từ xử phạt 2.627,1 tỷ đồng chỉ chiếm khoảng 1,2% tổng thu từ xuất nhập khẩu. Tỷ lệ này không đủ lớn để tác động đáng kể đến cán cân ngân sách tổng thể.

Nhưng xét về chiều dài chuỗi cung ứng, việc gia tăng kiểm tra và xử lý vi phạm tạo ra độ trễ chính sách (policy lag) nhất định. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu đối mặt với chi phí vốn cao hơn do thời gian thông quan kéo dài.

Bối cảnh này tương đồng với giai đoạn 2022-2023, khi lực lượng Hải quan tăng cường hậu kiểm sau đại dịch. Khi đó, số vụ xử lý cũng tăng đột biến trong 6 tháng đầu năm.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Riêng trong tháng 5, Cục Hải quan phát hiện 15 vụ việc liên quan đến hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Con số này tăng 8 vụ (tương đương 114,3%) so với cùng kỳ năm 2025.

Trong số 15 vụ, có 3 vụ có dấu hiệu hình sự và 12 vụ bị xử lý hành chính. Luỹ kế 5 tháng, ngành Hải quan đã khởi tố 4 vụ và chuyển khởi tố 50 vụ.

Các yếu tố cần theo dõi trong nửa cuối năm 2026:

• Diễn biến số vụ vi phạm trên tuyến đường biển, đặc biệt tại các cảng đầu mối.
• Mức độ tinh vi của các phương thức buôn lậu, nhất là hình thức quá cảnh hàng giả.
• Tốc độ tăng trưởng thu ngân sách từ xuất nhập khẩu so với chỉ tiêu phấn đấu cả năm.

Thông tin từ Cục Hải quan cho thấy không có dấu hiệu suy giảm về cường độ kiểm soát. Ngược lại, áp lực phòng chống buôn lậu đang gia tăng.

Đối với nhà đầu tư theo dõi nhóm ngành logistics và vận tải biển, chi phí tuân thủ cao hơn có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp khai thác cảng và dịch vụ hậu cần.

Các dữ liệu trên chỉ mang tính thông tin thị trường. Nhà đầu tư tự đánh giá rủi ro và đưa ra quyết định phù hợp.