Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đang được soạn thảo nhằm mở rộng phân cấp, phân quyền cho TP.HCM. Mục tiêu là tạo cơ chế 'tự quyết, tự làm và tự chịu trách nhiệm' cho một siêu đô thị hơn 14 triệu dân.
TS Nguyễn Đức Quyền, giảng viên Học viện Cán bộ TP.HCM, cho rằng dự thảo luật nếu thiết kế đúng tinh thần phân quyền thực chất sẽ tạo cú hích quan trọng. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là trao quyền đến đâu là đủ.
Dưới đây là các lĩnh vực then chốt theo phân tích của TS Nguyễn Đức Quyền:
- Tổ chức bộ máy và nhân sự: TP đang quản lý nhiều 'siêu phường' có dân số gần tương đương một huyện. Cần có quyền tự quyết về quy mô bộ máy và cơ chế thu nhập dựa trên hiệu suất.
- Đầu tư và tài chính công: Cơ chế giữ lại ngân sách cần tương xứng hơn với vai trò vùng động lực. Phân cấp mạnh hơn cho trái phiếu đô thị và dự án nhóm A.
- Quy hoạch và quản lý đất đai: Cần rút ngắn thời gian phê duyệt điều chỉnh quy hoạch để tận dụng cơ hội thu hút đầu tư.
| Chỉ tiêu / Mục tiêu | Giá trị / Mốc thời gian |
|---|---|
| Dân số TP.HCM | Hơn 14 triệu dân |
| Mục tiêu đường sắt đô thị (metro) đến 2030 | 5 tuyến, tổng chiều dài 187 km |
| Tổng vốn đầu tư metro đến 2030 | Khoảng 19,67 tỷ USD |
| Mục tiêu di dời nhà trên và ven sông, kênh, rạch đến 2030 | Khoảng 20.000 căn |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
TS Nguyễn Đức Quyền nhấn mạnh, TP.HCM cần chuyển từ cơ chế 'xin - cho' sang 'tự chủ - tự chịu trách nhiệm'. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh áp lực chi phí vốn và rủi ro thanh khoản gia tăng.
Khi thủ tục hành chính kéo dài, dòng tiền đầu tư bị trì hoãn, gây ra tình trạng 'tắc nghẽn' nguồn lực. Theo ông, những dự án trọng điểm như metro, đường vành đai, trung tâm tài chính quốc tế có thể bị kéo dài hàng chục năm nếu không có cơ chế đột phá.
Việc khơi thông hàng trăm nghìn tỷ đồng nguồn lực đang chờ giải ngân là một trong những lợi ích trực tiếp. Điều này tác động mạnh đến chi phí vốn và kỳ vọng lợi nhuận của các nhà đầu tư.
TS Nguyễn Đức Quyền đề xuất cơ chế kiểm soát quyền lực theo hai hướng đột phá:
- Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm: Thành phố chủ động quyết định, triển khai, sau đó thanh tra, kiểm tra dựa trên kết quả cuối cùng và lợi ích xã hội.
- Công nghệ hóa và đại chúng hóa trách nhiệm giải trình: Số hóa và công khai quy trình phê duyệt dự án, quy hoạch, chi tiêu công trên nền tảng dữ liệu mở để báo chí và người dân giám sát.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 xây thêm 5 tuyến metro, nâng tổng chiều dài mạng lưới lên 187 km, với tổng vốn đầu tư khoảng 19,67 tỷ USD. Đây là một trong những dự án hạ tầng trọng điểm.
Thành phố cũng phấn đấu di dời khoảng 20.000 căn nhà trên và ven sông, kênh, rạch nhằm chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường, góp phần tăng trưởng kinh tế bền vững.
TS Nguyễn Đức Quyền nhận định: 'Mức độ phân quyền lý tưởng nên được thiết kế theo nguyên tắc trung ương định hướng, giám sát, còn TP.HCM thực thi và chịu trách nhiệm'.
Vị chuyên gia cũng cảnh báo: 'Phân quyền mà không kiểm soát thì rất khó quản lý nhưng kiểm soát quá mức lại có thể làm chậm phát triển. Chúng ta không thể vì sợ vấp ngã mà trói chân không cho đi'.