Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo báo Tuổi Trẻ ngày 11/6/2026, ông Phan Trọng Nghĩa - Phó trưởng Phòng Tổng hợp Ngân hàng Nhà nước chi nhánh khu vực 2 - nhận định các hộ kinh doanh, tiểu thương và doanh nghiệp nhỏ đang chuyển dịch 'như vũ bão' từ thu tiền truyền thống sang thanh toán số. Nhận định này được đưa ra tại workshop 'Tài chính số cho tiểu thương và doanh nghiệp nhỏ'.
Số liệu thực tiễn thanh toán số cả nước trong năm 2025 cho thấy sự bùng nổ vượt bậc, với giá trị thanh toán số đạt khoảng 28 lần GDP. Số lượng giao dịch không dùng tiền mặt tăng 42,21%, giá trị giao dịch tăng 22,65% so với năm 2024.
Giao dịch mã QR có bước tăng trưởng vượt trội với mức tăng 50,94% về số lượng và tăng 124,06% về giá trị. Bước sang quý 1/2026, thanh toán số tiếp đà tăng trưởng với số lượng thanh toán không dùng tiền mặt tăng 37,98%, giá trị giao dịch tăng 14,22% so với cùng kỳ. Giao dịch qua QR Code tăng 16,43% về số lượng và 52,4% về giá trị.
| Chỉ số | Năm 2025 (YoY) | Quý 1/2026 (YoY) |
|---|---|---|
| Giao dịch không dùng tiền mặt (số lượng) | +42,21% | +37,98% |
| Giao dịch không dùng tiền mặt (giá trị) | +22,65% | +14,22% |
| Giao dịch QR (số lượng) | +50,94% | +16,43% |
| Giao dịch QR (giá trị) | +124,06% | +52,40% |
Khuôn khổ pháp lý cho thanh toán số đã được hoàn thiện bởi Nghị định 52/2024, Thông tư 15, Thông tư 17/2024. Minh bạch dòng tiền được thúc đẩy qua Nghị định 123/2020, Nghị định 70/2025 và Thông tư 32/2025 của Bộ Tài chính. An toàn giao dịch được bảo vệ bởi Luật Giao dịch điện tử 2023, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, Nghị định 356/2025, Thông tư 50/2024 và Thông tư 77/2025.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Thị trường hiện tồn tại hai hình thức thanh toán qua mã QR. Chuyển tiền QR (giữa hai tài khoản cá nhân) có dữ liệu rời rạc, phụ thuộc vào nội dung nhập thủ công, dễ gây lẫn lộn dòng tiền cá nhân với doanh thu kinh doanh và rất khó đối soát cuối ngày.
Ngược lại, mã QR Pay/VietQR Global là giao dịch thanh toán hàng hóa, dịch vụ tại đơn vị chấp nhận thanh toán chính thức. Hình thức này tự động gắn kết với thông tin đơn hàng, hóa đơn, điểm bán và ca làm việc, hỗ trợ cơ chế hoàn, hủy, đối soát tự động và kết nối trực tiếp phần mềm quản lý.
Dòng tiền từ khu vực hộ kinh doanh, tiểu thương và SME đang dịch chuyển có tổ chức hơn. Từ góc độ vĩ mô, áp lực chi phí vốn (cost of capital) thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ tối ưu hóa vòng quay tiền mặt. Việc tách bạch dòng tiền cá nhân và doanh thu giúp giảm rủi ro thanh khoản và cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng.
Chính sách pháp lý đồng bộ (Nghị định 52/2024, các thông tư liên quan) tạo hành lang quản lý chặt chẽ. Tuy nhiên, chi phí tuân thủ (compliance cost) cho các hộ kinh doanh nhỏ cần được theo dõi. Sự bùng nổ giao dịch QR (tăng 124% giá trị trong 2025) phản ánh tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) ở cấp độ vi mô: chủ cửa hàng cần minh bạch để phòng ngừa gian lận và sai sót.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Tác động từ việc chuẩn hóa thanh toán số đến các kênh đầu tư:
- Cổ phiếu ngân hàng và fintech: Doanh thu từ dịch vụ thanh toán có thể tăng khi khối lượng giao dịch QR và chuyển tiền số mở rộng. Ngược lại, rủi ro chi phí đầu tư hạ tầng công nghệ (API, bảo mật) cần được đánh giá.
- Forex và Crypto: Dòng kiều hối và thanh toán xuyên biên giới qua QR (Alipay, Visa) đang thúc đẩy nhu cầu quy đổi ngoại tệ. Tuy nhiên, các giao dịch crypto phi tập trung chịu áp lực cạnh tranh từ hệ thống số có kiểm soát.
- Bất động sản thương mại: Các điểm bán lẻ, chợ truyền thống khi áp dụng thanh toán số có thể nâng cao hiệu suất vận hành và thu hút đầu tư vào hạ tầng thanh toán.
Các yếu tố cần theo dõi trong 3-6 tháng tới bao gồm: hiệu quả thực thi các nghị định mới (52/2024, 70/2025, 356/2025); tỷ lệ chấp nhận QR Pay/VietQR Global trong nhóm tiểu thương; biên lợi nhuận của các ngân hàng từ mảng dịch vụ thanh toán; và tác động đến tỷ lệ tiền mặt trong lưu thông (M0).