Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 28/5, theo 4 nguồn tin thân cận của hãng tin Reuters, Mỹ và Iran đạt thỏa thuận sơ bộ nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày và dỡ bỏ các hạn chế đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Nếu được lãnh đạo hai bên phê chuẩn, đây sẽ là bước tiến lớn nhất hướng tới chấm dứt xung đột kể từ khi giao tranh bùng phát ngày 28/2. Tuy nhiên, Tổng thống Trump hiện chưa phê duyệt thỏa thuận, và Iran cũng chưa đưa ra bình luận chính thức. Phó tổng thống Mỹ JD Vance phát biểu: 'Chúng tôi chưa đạt được thỏa thuận, nhưng đã tiến rất gần'.
Cùng ngày, Washington công bố các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào hoạt động bán dầu của quân đội Iran. Bộ Tài chính Mỹ đã đưa 8 tàu vào danh sách trừng phạt vì tham gia vận chuyển dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Iran, bao gồm tàu Flora (treo cờ Quần đảo Marshall), tàu Hauncayo (treo cờ Comoros) và tàu Ill Gap (treo cờ Panama). Ngoài ra, hơn 15 thực thể liên quan đến mạng lưới giao dịch dầu của Iran cũng bị trừng phạt, gồm Worth Seen Energy Limited (Hồng Kông), Symphony Shipping and Maritime Management Inc (Dubai) và Mehdiyev Trading Co (Hồng Kông).
| Chỉ số | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Thời hạn ngừng bắn dự kiến | 60 ngày | Reuters |
| Số tàu bị Mỹ trừng phạt | 8 tàu | Bộ Tài chính Mỹ |
| Số thực thể bị trừng phạt | Hơn 15 thực thể | Bộ Tài chính Mỹ |
| Tỷ lệ giảm tàu qua eo biển Hormuz | 88% | Reuters (dẫn số liệu) |
| Tỷ trọng cung dầu & LNG qua Hormuz | 1/5 thế giới | Reuters |
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu: 'Washington sẽ không để chính quyền Iran tăng nguồn thu từ dầu nhằm tái xây dựng lực lượng vũ trang'. Động thái này được xem là thông điệp kép: để ngỏ cánh cửa đàm phán, nhưng tiếp tục gây sức ép với những mạng lưới bị cho là phục vụ quân đội Iran.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Thông tin về khả năng đạt thỏa thuận đã khiến giá dầu giảm, do thị trường kỳ vọng eo biển Hormuz có thể được mở lại. Kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2, số lượt tàu qua eo biển này bình quân mỗi ngày đã giảm 88%. Điều này cho thấy tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) đã chi phối mạnh mẽ dòng tiền vào năng lượng kể từ khi xung đột bùng phát.
Tuy nhiên, việc Mỹ đồng thời áp trừng phạt mới lên 8 tàu chở dầu cho thấy rủi ro thanh khoản vẫn chưa được dỡ bỏ hoàn toàn. Các biện pháp trừng phạt này nhắm vào mạng lưới giao dịch dầu của Iran, bao gồm các thực thể tại Hồng Kông và Dubai, tạo ra độ trễ chính sách (policy lag) khiến dòng tiền ròng vào các tài sản năng lượng vẫn chịu áp lực. Giá dầu giảm phản ánh kỳ vọng nguồn cung được khôi phục, nhưng các lệnh trừng phạt mới lại hạn chế khả năng Iran tăng xuất khẩu ngay lập tức.
Bên cạnh đó, căng thẳng lan sang Oman, quốc gia nằm ở phía bên kia eo biển Hormuz. Mỹ đã cảnh báo Oman không tham gia bất kỳ nỗ lực nào với Iran nhằm thu phí tàu thuyền qua lại tuyến hàng hải chiến lược này. Đại sứ Oman khẳng định nước này không có kế hoạch áp loại phí như vậy, nhưng việc Oman thảo luận với Tehran về vấn đề tự do hàng hải cho thấy rủi ro địa chính trị vẫn chưa được giải quyết triệt để.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Iran yêu cầu Mỹ dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng các tài sản Iran bị phong tỏa ở nước ngoài và rút lực lượng khỏi khu vực. Trong khi đó, Washington muốn Tehran dỡ bỏ chương trình hạt nhân, vốn được Iran khẳng định là chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Phạm vi đàm phán còn phức tạp hơn khi Iran yêu cầu bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải bao gồm việc chấm dứt các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon.
Các nhà đầu tư cần theo dõi các mốc thời gian: thỏa thuận ngừng bắn 60 ngày nếu được phê duyệt; các lệnh trừng phạt mới của Mỹ đối với 8 tàu và hơn 15 thực thể; và các tuyên bố từ chính quyền Trump liên quan đến Oman. Nếu eo biển Hormuz được mở lại hoàn toàn, giá dầu có thể tiếp tục giảm do kỳ vọng nguồn cung tăng. Ngược lại, nếu trừng phạt mới làm gián đoạn dòng chảy dầu, giá dầu có thể phục hồi.