Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo nội dung Hội thảo góp ý dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) do Đoàn ĐBQH TPHCM phối hợp với Petrovietnam tổ chức ngày 24/6, nhiều ý kiến chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp đã được đưa ra.
Ông Lê Ngọc Sơn, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam, thẳng thắn chỉ ra khoảng trống giữa tư duy lập pháp năm 2022 và bối cảnh hiện tại. Tư duy ngày nay đã chuyển dịch sang 'thể chế kiến tạo phát triển', trong khi Luật Dầu khí 2022 vẫn mang nặng tư duy kiểm soát.
Ông bày tỏ kỳ vọng Luật sửa đổi sẽ thực sự 'cởi trói' cho doanh nghiệp, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới, hiện thực hóa chiến lược biến không gian biển thành không gian phát triển quốc gia.
| Thành phần | Ý kiến chính |
|---|---|
| Ông Lê Ngọc Sơn (Chủ tịch HĐTV Petrovietnam) | Luật nên là 'khung', chi tiết giao nghị định; cần mở rộng năng lượng mới; nếu chậm, tài nguyên dầu khí mất giá trị thương mại. |
| Ông Trần Hồ Bắc (Tổng Giám đốc PTSC) | 4 kiến nghị: ưu tiên dịch vụ kỹ thuật cao; danh mục ưu tiên; ưu tiên sử dụng dịch vụ trong nước; cơ chế nội địa hóa và hàng rào kỹ thuật. |
| Luật sư Trương Thị Hòa | Cần văn bản hướng dẫn về quyền/nghĩa vụ của Petrovietnam; ưu đãi cho công trình năng lượng ngoài khơi gắn với dầu khí. |
| PGS.TS Trần Hoàng Ngân | Đánh giá cao đóng góp của Petrovietnam; cảnh báo bất ổn năng lượng gây hệ lụy kinh tế vĩ mô; kiến nghị tiếp thu tối đa đề xuất từ doanh nghiệp. |
Ông Trần Hồ Bắc nhấn mạnh, việc quy định ưu tiên sử dụng dịch vụ dầu khí trong nước (Điều 55 dự thảo) là trăn trở hơn 30 năm của doanh nghiệp trong ngành. Ông dẫn chứng thực tế: PTSC hiện cung cấp dịch vụ tại ít nhất 14 quốc gia. Tất cả các nước sở tại đều áp dụng quy định bảo hộ nghiêm ngặt, yêu cầu liên danh hoặc thành lập pháp nhân, kèm tiêu chí định lượng về tỉ lệ sử dụng dịch vụ nội địa.
Trong khi đó, hệ thống pháp luật Việt Nam chưa có các quy định tương tự để bảo vệ doanh nghiệp trong nước và nâng cao năng lực nội địa.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự chậm trễ trong điều chỉnh khung pháp lý dầu khí tạo ra rủi ro chi phí vốn và rủi ro thanh khoản cho các dự án thượng nguồn và hạ nguồn.
Khi Luật Dầu khí 2022 còn mang tư duy kiểm soát, doanh nghiệp gặp khó trong việc huy động vốn quốc tế và triển khai các hợp đồng chia sản phẩm mới. Điều này làm giảm dòng tiền ròng từ đầu tư nước ngoài vào ngành.
Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và cam kết Net Zero ngày càng gần, nếu các nút thắt không được tháo gỡ, giá trị thương mại của tài nguyên dầu khí Việt Nam có nguy cơ giảm. Độ trễ chính sách (policy lag) có thể khiến các nhà đầu tư chuyển hướng sang các thị trường có khung pháp lý linh hoạt hơn.
Mặt khác, việc thiếu quy định ưu tiên dịch vụ nội địa khiến dòng tiền từ các hợp đồng dịch vụ dầu khí chảy ra nước ngoài nhiều hơn, thay vì tái đầu tư vào năng lực nội địa. Đây là một trong những nguyên nhân khiến tỉ lệ nội địa hóa trong ngành còn thấp.
PGS.TS Trần Hoàng Ngân cảnh báo, bất ổn về năng lượng sẽ dẫn đến hệ lụy nghiêm trọng cho ổn định kinh tế vĩ mô. Nếu Luật không được sửa đổi kịp thời, áp lực lên cán cân thương mại và tỉ giá có thể gia tăng.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Quá trình sửa Luật Dầu khí diễn ra trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ. Cam kết Net Zero của Việt Nam vào năm 2050 đặt ra yêu cầu cấp bách về cơ cấu lại nguồn năng lượng.
- Khung pháp lý mới cần đảm bảo tính linh hoạt để thu hút đầu tư vào năng lượng tái tạo ngoài khơi, như điện gió, mà vẫn khai thác hiệu quả tài nguyên dầu khí hiện có.
- Các quy định về ưu đãi cho công trình năng lượng ngoài khơi gắn với dầu khí (theo đề xuất của Luật sư Trương Thị Hòa) có thể mở ra không gian phát triển mới cho PTSC và các doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật.
- Việc xây dựng văn bản hướng dẫn về quyền và nghĩa vụ của Petrovietnam là điều kiện tiên quyết để tránh vướng mắc trong thực thi.
- Kinh nghiệm quốc tế từ 14 quốc gia nơi PTSC hoạt động cho thấy, việc áp dụng hàng rào kỹ thuật và tỉ lệ nội địa hóa là công cụ phổ biến để bảo vệ doanh nghiệp trong nước.
Nhà đầu tư cần theo dõi tiến trình sửa đổi Luật tại kỳ họp Quốc hội sắp tới, đặc biệt là các nội dung về ưu tiên dịch vụ nội địa và cơ chế cho năng lượng mới. Đây sẽ là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và định giá các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị dầu khí như Petrovietnam, PTSC, PV Drilling, và các nhà thầu phụ.