Ngày 29-5, tại tọa đàm “Góp ý sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Chặn thực phẩm bẩn từ gốc” do Báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức, các chuyên gia đã đưa ra nhiều kiến nghị siết quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi, từ trang trại đến bàn ăn. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến ngành thực phẩm mà còn tác động đến dòng tiền và cơ cấu chi phí của doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử và chuỗi cung ứng đa nền tảng phát triển mạnh.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, cho biết công tác quản lý an toàn thực phẩm đối với sản phẩm động vật còn nhiều khó khăn, đặc biệt ở khâu chăn nuôi nhỏ lẻ, giết mổ thủ công và truy xuất nguồn gốc. Hiện TP.HCM có 1 vùng và 285 cơ sở chăn nuôi được công nhận an toàn dịch bệnh động vật trên cạn, nhưng nguy cơ mất an toàn vẫn hiện hữu. Các kiến nghị chính bao gồm siết quản lý theo chuỗi, bắt buộc truy xuất nguồn gốc điện tử với thịt và sản phẩm động vật, xóa bỏ cơ sở giết mổ không đạt chuẩn, và nâng mức xử phạt.
| Biện pháp đề xuất | Mô tả |
|---|---|
| Quản lý chuỗi “từ trang trại đến bàn ăn” | Bắt buộc truy xuất nguồn gốc điện tử đối với thịt và sản phẩm động vật |
| Xóa bỏ cơ sở giết mổ không đạt chuẩn | Phát triển cơ sở giết mổ tập trung theo quy hoạch đến 2030 |
| Nâng mức xử phạt | Đối với giết mổ trái phép, sử dụng chất cấm |
| Phân cấp, quy rõ trách nhiệm địa phương | Tăng vai trò giám sát của xã, phường |
Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia, tránh chồng chéo giữa các bộ ngành. Bà cũng cảnh báo không nên quay lại cơ chế “tiền kiểm” toàn diện vì từng gây ùn ứ hàng hóa tại cảng theo Nghị định 46 trước Tết Nguyên đán, và đề xuất duy trì cơ chế tự công bố sản phẩm cho doanh nghiệp uy tín.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Các đề xuất siết quản lý an toàn thực phẩm tác động trực tiếp đến chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. Yêu cầu truy xuất nguồn gốc điện tử buộc doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin và quản lý dữ liệu. Điều này làm tăng chi phí vốn ngắn hạn, nhưng giảm thiểu rủi ro pháp lý và tổn thất do thu hồi sản phẩm. Đối với các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, việc buộc phải đóng cửa hoặc nâng cấp lên chuẩn tập trung có thể tạo ra làn sóng M&A trong ngành. Doanh nghiệp có quy mô lớn và hệ thống quản lý hiện đại sẽ hưởng lợi từ sự hợp nhất, trong khi các hộ nhỏ lẻ đối mặt với áp lực thanh khoản nếu không kịp thích ứng.
Bên cạnh đó, việc siết quản lý chuỗi cung ứng cũng ảnh hưởng đến dòng tiền từ hoạt động thương mại điện tử. Theo bà Lý Kim Chi, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng đa nền tảng đang phát triển nhanh nhưng dữ liệu quản lý còn phân tán, gây khó khăn trong kiểm soát nguy cơ. Nếu luật mới yêu cầu xác minh nguồn gốc đối với thực phẩm bán online, chi phí vận hành cho các sàn thương mại điện tử và người bán sẽ gia tăng, có thể dẫn đến điều chỉnh giá bán lẻ.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Quá trình sửa luật đang trong giai đoạn lấy ý kiến, với sự tham gia của nhiều bộ ngành: Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, Bộ Công an. Tính liên ngành đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ để tránh chồng chéo. Một số yếu tố cần theo dõi:
- Tiến độ ban hành quy hoạch hệ thống giết mổ đến năm 2030 của TP.HCM, làm cơ sở cho các tỉnh thành khác.
- Khả năng xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia, ảnh hưởng đến chi phí đầu tư công nghệ của doanh nghiệp.
- Sự thay đổi trong cơ chế tiền kiểm/hậu kiểm: nếu giữ ổn định tự công bố, doanh nghiệp giảm ách tắc hành chính.
- Mức xử phạt cụ thể được nâng lên bao nhiêu, ảnh hưởng đến rủi ro pháp lý và dự phòng chi phí.
Các nhà đầu tư trong lĩnh vực thực phẩm, bán lẻ và công nghệ nên theo dõi sát các phiên bản dự thảo luật. Việc tăng cường quản lý có thể tạo ra cú sốc chi phí ngắn hạn nhưng đồng thời nâng cao uy tín ngành thực phẩm Việt Nam, hỗ trợ tăng trưởng bền vững trong dài hạn.