Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 11/6 tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Bộ Tài chính (Cục Hải quan) tổ chức Hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Dự thảo lần này dự kiến sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ 42 điều và bổ sung 4 điều mới. Mục tiêu là thể chế hóa các chủ trương về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế tư nhân.
Việc sửa đổi được thực hiện trên cơ sở Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 và Nghị quyết số 123/2026/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Các số liệu vận hành chính từ ngành Hải quan:
| Chỉ tiêu | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Số điều sửa đổi/bổ sung/bãi bỏ | 42 điều | Dự thảo Luật (Cục Hải quan) |
| Số điều bổ sung mới | 4 điều | Dự thảo Luật (Cục Hải quan) |
| Tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa | 2,65% | VCCI dẫn số liệu ngành Hải quan |
| Thời gian thông quan luồng xanh | Tính bằng giây | VCCI dẫn số liệu ngành Hải quan |
Ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính), cho biết việc sửa đổi nhằm đáp ứng yêu cầu từ các nghị quyết của Trung ương và Bộ Chính trị về cải cách thể chế, tinh gọn bộ máy, thúc đẩy chuyển đổi số và hiện đại hóa thủ tục hành chính.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI, cho biết dự thảo tập trung vào các nội dung: kiểm tra giám sát hải quan đối với hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử; thủ tục hàng quá cảnh, trung chuyển; trách nhiệm doanh nghiệp kinh doanh kho bãi cảng; kiểm tra sau thông quan và quản lý tuân thủ.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Quá trình chuyển đổi từ kê khai thủ công sang điện tử hóa toàn bộ quy trình đã làm giảm đáng kể thời gian thông quan. Với luồng xanh, thời gian chỉ còn tính bằng giây. Tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa giảm từ mức cao trước đây xuống còn 2,65%.
Điều này đồng nghĩa với việc giảm chi phí lưu kho, giảm thời gian chờ đợi tại cảng, qua đó cải thiện vòng quay vốn lưu động cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Dòng tiền từ hoạt động thương mại được luân chuyển nhanh hơn, giảm áp lực chi phí tài chính ngắn hạn.
Tuy nhiên, rủi ro tiềm ẩn nằm ở việc chuyển hoàn toàn sang môi trường điện tử và áp dụng cơ chế ra quyết định tự động. Đại diện VCCI nhấn mạnh cần có cơ chế giải trình rõ ràng để xử lý các sai sót từ hệ thống.
Ông Phan Mạnh Hà, Giám đốc Đối ngoại Shopee, đặt vấn đề về trách nhiệm khai báo hải quan của chủ quản nền tảng thương mại điện tử. Theo ông, sàn chỉ đóng vai trò kết nối, không sở hữu hàng hóa và không nắm đầy đủ dữ liệu hải quan gốc.
Nếu các quy định mới không có ranh giới trách nhiệm rõ ràng, rủi ro pháp lý có thể chuyển dịch bất ngờ sang các nền tảng, làm tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp công nghệ - logistics.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Bối cảnh vĩ mô: Luật Hải quan năm 2014 đã được triển khai hơn 10 năm. Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, kinh tế số và chuỗi cung ứng toàn cầu đặt ra yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện khuôn khổ pháp luật.
Các yếu tố cần theo dõi trong giai đoạn tới:
- Tiến trình lấy ý kiến doanh nghiệp và hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội.
- Quy định cụ thể về trách nhiệm khai báo hải quan đối với hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới.
- Cơ chế giải trình khi hệ thống tự động ra quyết định sai sót.
- Mức độ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số trong quy trình thông quan.
- Tác động đến chi phí logistics và vòng quay hàng tồn kho của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu niêm yết.
Thông tin được phản ánh từ Hội thảo do VCCI và Bộ Tài chính tổ chức. Bài viết chỉ cung cấp dữ liệu và phân tích khách quan, không đưa ra khuyến nghị đầu tư. Nhà đầu tư tự đánh giá rủi ro dựa trên diễn biến thực tế của chính sách.