Số thu ngân sách từ xuất nhập khẩu 5 tháng đạt 47,7% dự toán — Dòng chảy thương mại và áp lực điều hành thuế quan

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngày 9/6/2026, Cục Hải quan công bố số thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu trong 5 tháng đầu năm đạt 215.140 tỷ đồng. Con số này tương đương 47,7% dự toán được giao (451.000 tỷ đồng) và bằng 41,6% chỉ tiêu phấn đấu (516.500 tỷ đồng).

So với cùng kỳ năm 2025, số thu tăng 16,9% (tương ứng tăng 31.079 tỷ đồng). Đây là tín hiệu cho thấy hoạt động thương mại quốc tế vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm 2026.

Bên cạnh số thu tích cực, Cục Hải quan ghi nhận hoạt động buôn lậu và gian lận thương mại diễn biến phức tạp. Từ 15/12/2025 đến 14/5/2026, toàn ngành phát hiện, bắt giữ và xử lý 8.931 vụ vi phạm, trị giá hàng hóa ước tính 8.394,3 tỷ đồng. Số thu từ xử phạt vi phạm hành chính đạt 2.627,1 tỷ đồng.

Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, từ 7/5 đến 30/5, hải quan xử lý 41 vụ, chuyển 2 vụ sang cơ quan công an điều tra, khởi tố. Riêng tội phạm ma túy, 72 vụ bị bắt giữ với 196 đối tượng, thu giữ 428,07 kg ma túy các loại.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Số thu ngân sách từ XNK đạt gần 48% dự toán chỉ sau 5 tháng phản ánh tốc độ giải ngân thuế quan và phí hải quan cao hơn kỳ vọng đầu năm. Điều này cho thấy dòng chảy hàng hóa thực tế (dòng tiền thương mại) đang tăng trưởng nhanh, vượt khả năng dự báo của cơ quan thuế.

Tổng kim ngạch XNK tăng 25% (89,17 tỷ USD) so với cùng kỳ 2025 là mức tăng hai chữ số cao, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động. Trong đó, nhập khẩu tăng 30,8% (cao hơn xuất khẩu +19,5%), dẫn đến thâm hụt thương mại tạm thời khoảng 13,8 tỷ USD sau 5 tháng. Áp lực từ chênh lệch tốc độ nhập - xuất có thể tác động đến tỷ giá VND/USD và dự trữ ngoại hối ngắn hạn.

Xét về cấu trúc dòng tiền, thu ngân sách tăng 16,9% từ XNK đồng nghĩa với việc chi phí vốn của doanh nghiệp xuất nhập khẩu tăng tương ứng. Các doanh nghiệp có biên lợi nhuận mỏng có thể chịu áp lực lên dòng tiền ròng. Ngược lại, số thu thuế cao cũng phản ánh sức khỏe của khu vực ngoại thương — động lực chính của nền kinh tế.

Các biện pháp chống buôn lậu và gian lận thương mại đang được hải quan siết chặt, thể hiện qua số vụ xử lý kỷ lục (8.931 vụ/5 tháng). Điều này giúp giảm rò rỉ thuế, củng cố nguồn thu chính thức, nhưng đồng thời có thể làm chậm thông quan một số lô hàng, tạo độ trễ chính sách ngắn hạn cho dòng chảy hàng hóa.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 9/6/2026 yêu cầu tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới. Động thái này có thể ảnh hưởng đến dòng nhập khẩu mặt hàng thuốc lá trong quý III và IV.

Về mặt vĩ mô, các dữ kiện cần theo dõi gồm:

• Diễn biến tỷ giá USD/VND trong bối cảnh nhập khẩu tăng mạnh (30,8%) và thâm hụt thương mại kéo dài.
• Khả năng điều chỉnh thuế suất hoặc hạn ngạch nhập khẩu đối với các mặt hàng có nguy cơ gian lận thương mại cao.
• Tốc độ thông quan hàng hóa tại các cảng trọng điểm — nếu có độ trễ chính sách, chi phí lưu kho và logistics có thể tăng.
• Số vụ khởi tố hình sự từ hoạt động chống buôn lậu (54 vụ chuyển khởi tố trong kỳ) cho thấy mức độ rủi ro pháp lý đối với doanh nghiệp thương mại.

Theo dữ liệu từ Cục Hải quan, tỷ lệ hoàn thành dự toán đạt 47,7% sau 5 tháng là cơ sở để kỳ vọng vượt chỉ tiêu cả năm, nếu đà tăng trưởng XNK duy trì đến cuối quý III. Tuy nhiên, áp lực từ giá năng lượng và biến động địa chính trị có thể tác động đến chi phí đầu vào của chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng nhập khẩu trong nửa cuối năm.

Nhà đầu tư và trader cần theo dõi sát các báo cáo tiếp theo của Cục Hải quan về thương mại tháng 6 và tháng 7, đặc biệt là chỉ số cán cân thương mại và số thu ngân sách, để đánh giá dòng tiền thương mại có tiếp tục tăng trưởng hay chững lại.