Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh (PLO), Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) xác nhận điều kiện El Niño đã xuất hiện tại vùng nhiệt đới Thái Bình Dương từ tháng 6/2026.
Nhiều cơ quan thời tiết dự báo một đợt siêu El Niño cường độ mạnh, kéo dài đến năm 2027, có thể gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn cầu.
Đông Nam Á được xác định là một trong những khu vực chịu tác động mạnh nhất. Các chuyên gia đưa ra các con số định lượng cụ thể:
| Chỉ tiêu | Số liệu / Dự báo | Nguồn |
|---|---|---|
| Thời gian El Niño dự kiến | Đến năm 2027 | NOAA / The Guardian |
| Sản lượng lúa giảm so với năm bình thường | 2% – 8% | Ông Paul Teng – ISEAS–Yusof Ishak (Singapore) |
| Indonesia và Malaysia chiếm tỷ trọng cung dầu cọ toàn cầu | Khoảng 85% | Ông Paul Teng |
| Độ trễ tác động lên cây cọ dầu | 6 – 12 tháng (giảm hình thành buồng quả và tỷ lệ chiết xuất dầu) | Ông Paul Teng |
| Các quốc gia dễ bị tổn thương nhất | Thái Lan, Philippines, Indonesia, Campuchia | Ông Paul Teng |
| Chi phí phân bón và khí đốt | Tăng mạnh do chiến sự Trung Đông | Các nhà phân tích (trích dẫn từ PLO) |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Thị trường hàng hóa phản ứng không chỉ với tình trạng thiếu hụt thực tế mà còn với kỳ vọng về sự thiếu hụt. Ông Jason Lee (Trung tâm Đông Nam Á, Mạng lưới Thông tin Sức khỏe Nhiệt toàn cầu) cảnh báo: “Những cú sốc cục bộ có thể nhanh chóng lan rộng thành khủng hoảng giá lương thực và lạm phát mang tính hệ thống.”
Giá gạo và dầu cọ là hai mặt hàng chủ lực của khu vực. Khi nguồn cung bị đe dọa, giá tương lai thường tăng trước khi thiệt hại mùa màng được ghi nhận. Điều này tạo áp lực lạm phát lên các nền kinh tế nhập khẩu lương thực và cả các nước sản xuất trong khu vực.
Chi phí phân bón và khí đốt tăng từ chiến sự Trung Đông càng làm trầm trọng thêm chi phí sản xuất nông nghiệp. Các nhà đầu tư cần theo dõi biến động giá hợp đồng tương lai gạo (tại Sở giao dịch Chicago) và dầu cọ (tại Bursa Malaysia).
Đối với thị trường ngoại hối, các đồng tiền của Thái Lan (THB), Indonesia (IDR) và Malaysia (MYR) có thể chịu áp lực giảm giá nếu lạm phát gia tăng buộc ngân hàng trung ương phải thắt chặt chính sách tiền tệ sớm hơn dự kiến.
Trong bối cảnh risk-off, dòng tiền có thể dịch chuyển khỏi các tài sản rủi ro tại khu vực Đông Nam Á, ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán và trái phiếu. Ngược lại, các quỹ hàng hóa (commodity ETFs) và cổ phiếu ngành phân bón, thủy lợi có thể hưởng lợi.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
FAO (Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên hợp quốc) xác định các khu vực có nguy cơ cao bị El Niño ảnh hưởng bao gồm vùng Sahel, miền Nam châu Phi, Nam Á và Đông Nam Á, Trung Mỹ và Caribe.
FAO nhấn mạnh việc xác định rủi ro sớm ở cấp địa phương giúp nông dân đưa ra quyết định trước mùa vụ: trì hoãn trồng trọt, chọn cây chịu hạn, dự trữ thức ăn gia súc và đảm bảo nguồn nước dự trữ.
Ông Riccardo Soldan (FAO) cho biết chính phủ có thể tập trung hỗ trợ vào các điểm nóng thay vì phân bổ nguồn lực dàn trải. Các hành động phòng ngừa trước khi thiệt hại xảy ra đã mang lại hiệu quả tại khu vực Nam Phi trong giai đoạn El Niño 2023-2024.
Cụ thể, Nam Phi đã hỗ trợ 31 triệu USD cho hơn 2 triệu người tại 7 quốc gia, cung cấp hạt giống, hỗ trợ chăn nuôi và hệ thống cảnh báo sớm.
Ngoài ra, hạn hán do El Niño có thể gây ra các vụ cháy nông nghiệp và đất than bùn tại miền bắc Thái Lan, Sumatra và Kalimantan của Indonesia. Bà Helena Varkkey (Đại học Malaya) cảnh báo nguy cơ sương mù xuyên biên giới, làm gia tăng rủi ro sức khỏe cộng đồng.
Đối với nhà đầu tư, các dữ kiện cần theo dõi bao gồm: báo cáo lượng mưa theo mùa từ các cơ quan khí tượng, số liệu sản lượng lúa và dầu cọ hàng quý, quyết định chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương trong khu vực, và biến động giá năng lượng (khí đốt, phân bón).