Ngày 11/6, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Cục Hải quan tổ chức hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Điểm trọng tâm là cách tiếp cận quản lý mới đối với thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới. Mô hình kiểm soát truyền thống dựa vào kiểm tra biên giới và xử lý hồ sơ không còn phù hợp, theo ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan.
Dự thảo chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro. Mục tiêu là tăng hiệu quả kiểm soát và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, doanh nghiệp lo ngại về gánh nặng mới.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Dự thảo yêu cầu sàn TMĐT đứng ra khai báo hải quan thay cho các bên. Về mặt quản lý, đây là cách "nắm đầu mối" trong bối cảnh giao dịch phân tán. Nhưng doanh nghiệp cho rằng cách tiếp cận này làm sai lệch bản chất mô hình nền tảng.
"Sàn chỉ là nền tảng trung gian kết nối người mua và người bán, không sở hữu hàng hóa, không trực tiếp nhập khẩu và cũng không nắm đầy đủ các thông tin như mã HS, giá trị hay xuất xứ. Nếu buộc sàn đứng ra khai hải quan thì không phản ánh đúng bản chất giao dịch, đồng thời đặt lên doanh nghiệp trách nhiệm pháp lý vượt ngoài khả năng kiểm soát" (Ông Phan Mạnh Hà, Giám đốc Đối ngoại Shopee).
Các dữ kiện chính từ hội thảo và dự thảo luật:
| Dữ kiện | Chi tiết |
|---|---|
| Thời điểm | 11/6/2026 |
| Đơn vị tổ chức | VCCI phối hợp Cục Hải quan |
| Nội dung chính | Sửa đổi Luật Hải quan, quản lý TMĐT xuyên biên giới |
| Phương pháp quản lý mới | Hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro, số hóa |
| Yêu cầu với sàn TMĐT | Đứng ra khai báo hải quan thay cho các bên |
| Quan điểm doanh nghiệp (Shopee) | Trách nhiệm vượt quá vai trò trung gian, thiếu thông tin hàng hóa |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dự thảo luật phản ánh nỗ lực của cơ quan quản lý nhằm thích ứng với dòng chảy thương mại phi vật lý hóa, tốc độ cao. Tuy nhiên, xung đột lợi ích hiện hữu giữa mục tiêu kiểm soát và chi phí tuân thủ.
Đối với nhà đầu tư, rủi ro pháp lý gia tăng khi sàn TMĐT có thể phải gánh trách nhiệm khai báo. Điều này làm tăng chi phí vận hành, ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp nền tảng. Cổ phiếu ngành công nghệ và logistics xuyên biên giới có thể chịu áp lực điều chỉnh.
Trên thị trường forex và hàng hóa, dòng chảy thương mại Việt Nam - Trung Quốc và các nước khác có thể bị ảnh hưởng bởi sự chậm trễ trong thông quan. Khối lượng giao dịch TMĐT xuyên biên giới hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, đặc biệt là hàng tiêu dùng và linh kiện điện tử.
Tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) có thể xuất hiện trong ngắn hạn đối với các cổ phiếu liên quan đến TMĐT. Nhà đầu tư sẽ đánh giá lại mức độ rủi ro pháp lý và khả năng thích ứng của doanh nghiệp với quy định mới.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Các yếu tố cần theo dõi trong thời gian tới:
- Tiến trình sửa đổi Luật Hải quan: Dự thảo hiện đang trong giai đoạn lấy ý kiến. Phản biện từ VCCI và doanh nghiệp có thể dẫn đến điều chỉnh.
- Phản ứng từ các sàn TMĐT lớn: Shopee, Lazada, TikTok Shop có thể điều chỉnh mô hình hoạt động hoặc chính sách giá.
- Tác động đến chi phí logistics và thời gian thông quan: Nếu sàn phải khai báo, quy trình có thể kéo dài hơn so với hiện tại.
- Dòng vốn ngoại: Các nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực TMĐT Việt Nam có thể thận trọng hơn nếu rủi ro pháp lý gia tăng.
Thông tin từ hội thảo do VCCI và Cục Hải quan tổ chức là dữ liệu đầu vào quan trọng. Doanh nghiệp đã bày tỏ lo ngại về sự chưa tương thích giữa quy định mới và bản chất hoạt động của sàn. Đây là điểm nghẽn cần được giải quyết trước khi luật chính thức có hiệu lực.