Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 29/6/2026, Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp tổ chức khai trương Sàn giao dịch các-bon Việt Nam. Sự kiện có sự tham dự của nguyên Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương.
Theo thông tin từ Báo Điện tử Chính phủ, hệ thống thành viên ban đầu gồm 6 công ty chứng khoán và hơn 100 cơ sở phát thải thuộc danh mục phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính.
| Thông số | Chi tiết |
|---|---|
| Ngày vận hành | 29/6/2026 |
| Cơ sở pháp lý | Quyết định 232/QĐ-TTg, Nghị định 29/2026/NĐ-CP |
| Cơ quan quản lý | Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBCKNN |
| Hạ tầng giao dịch | HNX (Sở GDCK Hà Nội) |
| Thanh toán | BIDV (ngân hàng chỉ định thanh toán) |
| Thành viên ban đầu | 6 công ty chứng khoán, >100 cơ sở phát thải |
| Mục tiêu dài hạn | Phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 (COP26) |
Chủ tịch HNX Nguyễn Anh Phong cho biết hệ thống công nghệ thông tin kết nối giữa HNX, VSDC, Cục Biến đổi khí hậu và BIDV đã vận hành ổn định. Các quy chế, quy trình nghiệp vụ đã được ban hành.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sàn giao dịch các-bon tạo lập cơ chế xác định giá các-bon theo nguyên tắc thị trường. Đây là yếu tố cốt lõi để chuyển hóa chi phí môi trường thành tín hiệu giá cho doanh nghiệp. Theo Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương, thị trường tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải.
Với hơn 100 cơ sở phát thải tham gia, lượng cung hạn ngạch ban đầu được phân bổ sẽ quyết định mức giá giao dịch. Các doanh nghiệp trong nhóm phát thải lớn (nhiệt điện, thép, xi măng, hóa chất) sẽ chịu áp lực tài chính trực tiếp nếu vượt hạn ngạch. Ngược lại, doanh nghiệp có công nghệ sạch có thể bán tín chỉ dư thừa, tạo thêm nguồn thu.
Về dòng tiền, thị trường các-bon trong nước bổ sung một cấu phần mới cho hệ sinh thái tài chính xanh. Các quỹ đầu tư ESG, tổ chức tài chính quốc tế có thể xem xét tham gia khi thị trường đạt quy mô thanh khoản nhất định. Tuy nhiên, giai đoạn đầu chỉ có 6 công ty chứng khoán là trung gian, hạn chế khả năng tiếp cận của nhà đầu tư cá nhân.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Theo lộ trình Đề án Thành lập và phát triển thị trường các-bon, thị trường được xây dựng qua nhiều giai đoạn. Giai đoạn vận hành hiện tại là thí điểm với phạm vi hạn chế. Các yếu tố cần theo dõi gồm:
- Khối lượng và giá giao dịch trong các phiên đầu tiên.
- Mức độ tuân thủ của các cơ sở phát thải thuộc danh mục bắt buộc.
- Việc mở rộng thành viên và bổ sung thêm công ty chứng khoán.
- Khả năng kết nối với thị trường các-bon quốc tế (hiện chỉ giao dịch trong nước).
Chủ tịch HNX Nguyễn Anh Phong nhấn mạnh HNX sẽ tiếp tục phối hợp quản lý vận hành thị trường an toàn, hiệu quả và đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích doanh nghiệp tham gia. Sự kiện này đánh dấu bước tiến trong thể chế kinh tế xanh của Việt Nam, phù hợp với cam kết COP26.
Đối với nhà đầu tư, tác động ngắn hạn lên thị trường chứng khoán có thể giới hạn do quy mô nhỏ. Dài hạn, các doanh nghiệp có chiến lược giảm phát thải hiệu quả có thể hưởng lợi từ doanh thu tín chỉ và chi phí tuân thủ thấp hơn.