Tính chung 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 549,69 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu 16,65 tỷ USD, trong khi cùng kỳ 2025 xuất siêu 7,95 tỷ USD. Con số này đặt ra câu hỏi về áp lực lên cán cân thanh toán và sức khỏe nền kinh tế.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo Bộ Công Thương, nguyên nhân chính đến từ nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Trong quý 2, xuất khẩu đạt 143,6 tỷ USD (tăng 22,7%), nhập khẩu đạt 156,6 tỷ USD (tăng 39,1%). Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, nhấn mạnh cần nhìn vào cơ cấu nhập khẩu để hiểu bản chất.
| Chỉ tiêu | Giá trị (tỷ USD) | Tăng/giảm so với cùng kỳ |
|---|---|---|
| Xuất khẩu 6 tháng | 266,52 | +21,0% |
| Nhập khẩu 6 tháng | 283,17 | +33,4% |
| Cán cân thương mại | -16,65 | — |
| Trong đó: Khu vực trong nước (nhập siêu) | 24,95 | — |
| Khu vực FDI (xuất siêu) | 8,3 | — |
Cơ cấu xuất khẩu: khu vực FDI chiếm 79,9% (213,01 tỷ USD), trong nước chỉ 20,1% (53,51 tỷ USD). Nhóm công nghiệp chế biến đạt 239,8 tỷ USD, chiếm 90% tổng xuất khẩu. 29 mặt hàng xuất khẩu trên 1 tỷ USD, 5 mặt hàng trên 10 tỷ USD.
Về nhập khẩu, nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,1% (266,4 tỷ USD), gồm máy móc thiết bị (56%) và nguyên nhiên vật liệu (38,1%). Ông Trần Thanh Hải dẫn số liệu chi tiết:
- Điện tử, máy vi tính và linh kiện: 110 tỷ USD (+62%), chiếm 38% tổng nhập khẩu.
- Máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng: 34,6 tỷ USD (+22,9%), chiếm 12%.
- Xăng dầu: 5,87 tỷ USD (+7,3%) – lượng tăng 1,1%, giá tăng do địa chính trị.
- Dầu thô: 4,69 tỷ USD (+17%).
- Than: 4,66 tỷ USD (+21%).
Nhập khẩu sắt thép, hóa chất, chất dẻo, nguyên phụ liệu dệt may… đồng loạt tăng. Tổng cộng 38 mặt hàng nhập khẩu trên 1 tỷ USD, hai mặt hàng trên 10 tỷ USD chiếm 51%.
Bản chất dòng tiền và cơ cấu nhập khẩu
Bộ Công Thương khẳng định nhập siêu chủ yếu đến từ máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Điều này phản ánh doanh nghiệp đang mở rộng đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất. Nhập khẩu tư liệu sản xuất chiếm 94,1% cho thấy dòng tiền đổ vào sản xuất thay vì tiêu dùng.
Khu vực FDI tiếp tục là trụ cột: xuất siêu 8,3 tỷ USD, trong khi khu vực trong nước nhập siêu 24,95 tỷ USD. Điều này cho thấy sự phụ thuộc vào FDI trong chuỗi sản xuất xuất khẩu. Nhập khẩu linh kiện điện tử tăng 62% phản ánh xu hướng dịch chuyển sản xuất và gia tăng nội địa hóa từ các tập đoàn lớn.
Về áp lực vĩ mô, ông Hải thừa nhận nhập siêu có thể gây căng thẳng ngắn hạn cho cán cân thương mại và tỷ giá. Tuy nhiên, nếu nhìn vào tổng thể cán cân thanh toán, các nguồn thu từ FDI, dịch vụ và dòng vốn khác giúp giữ mức nhập siêu trong tầm kiểm soát. Rủi ro chính đến từ biến động giá năng lượng và địa chính trị, làm tăng chi phí nhập khẩu.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu tăng 21% nhưng nhập khẩu tăng 33,4%, tạo chênh lệch lớn. Cùng kỳ 2025, Việt Nam xuất siêu 7,95 tỷ USD. Sự đảo chiều này cần được đặt trong bối cảnh nhu cầu đầu tư tăng cao, đặc biệt từ các dự án FDI mới.
Các yếu tố cần theo dõi trong nửa cuối năm:
- Tiến độ giải ngân FDI và dòng vốn đầu tư mới.
- Biến động giá cả hàng hóa thế giới (năng lượng, nguyên liệu).
- Chính sách tiền tệ của Fed và ECB tác động đến tỷ giá VND/USD.
- Khả năng duy trì đà tăng xuất khẩu của khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước.
- Tốc độ nhập khẩu máy móc thiết bị có tiếp tục tăng hay chững lại.
Bộ Công Thương kỳ vọng nhập siêu sẽ tự cân bằng khi năng lực sản xuất mới đi vào hoạt động, thúc đẩy xuất khẩu trong các quý tới. Tuy nhiên, rủi ro địa chính trị và lạm phát toàn cầu vẫn là yếu tố bất định.