Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá trị xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ tháng 6/2026 ước đạt 1,53 tỷ USD. Lũy kế 6 tháng đầu năm, kim ngạch đạt 8,54 tỷ USD, tăng 4,4% so với cùng kỳ năm 2025.
Hoa Kỳ vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm gần 50% tổng kim ngạch. Trung Quốc đứng thứ hai với 15%, Nhật Bản chiếm 12,9%.
Diễn biến tại các thị trường có sự phân hóa rõ rệt trong 5 tháng đầu năm:
- Xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 8%.
- Xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 49%.
- Xuất khẩu sang Nhật Bản tăng 5,1%.
- Hà Lan là thị trường tăng trưởng mạnh nhất.
- Hàn Quốc giảm sâu nhất trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn.
Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 quốc gia xuất khẩu đồ gỗ lớn nhất thế giới. Sản phẩm đã có mặt tại gần 170 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, thị phần của Việt Nam mới chỉ chiếm khoảng 7% tổng nhu cầu nhập khẩu đồ gỗ toàn cầu.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự phụ thuộc lớn vào thị trường Hoa Kỳ (gần 50% kim ngạch) tạo ra rủi ro tập trung cao. Khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 8%, áp lực lên dòng tiền của các doanh nghiệp trong ngành gia tăng.
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là chuỗi cung ứng chưa đáp ứng tiêu chuẩn xanh quốc tế. Mã số rừng trồng sản xuất (MSRT) mới được thí điểm trên khoảng 25.500 ha tại 5 tỉnh phía Bắc, trong khi cả nước có gần 4,9 triệu ha rừng trồng.
Diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững đạt khoảng 868.000 ha. Con số này vẫn chưa đáp ứng nhu cầu nguyên liệu phục vụ xuất khẩu.
Theo các doanh nghiệp, nhiều đơn hàng đã được ký đến hết quý 2, thậm chí kéo sang quý 3. Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thế giới từng bước phục hồi.
Tuy nhiên, thách thức không còn nằm ở đơn hàng mà là việc đáp ứng các yêu cầu về nguồn gốc gỗ hợp pháp, chống phá rừng, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải carbon.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Xung đột tại Trung Đông làm gia tăng chi phí vận tải và logistics, ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp. Chi phí vốn tăng cao tạo áp lực lên biên lợi nhuận.
Việc đa dạng hóa thị trường sang Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ và Trung Đông đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Mục tiêu xuất khẩu năm 2026 là 19 tỷ USD.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp với Bộ Tài chính tháo gỡ vướng mắc trong hoàn thuế giá trị gia tăng đối với nhóm sản phẩm gỗ sơ chế theo Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Bộ cũng sẽ triển khai Kế hoạch quốc gia về mã số rừng trồng sản xuất giai đoạn 2026-2030. Phạm vi thí điểm sẽ mở rộng ra 15-20 tỉnh trọng điểm, tích hợp vào cơ sở dữ liệu rừng quốc gia.
Theo ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, ngành gỗ cần tập trung mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững. Đồng thời, đẩy mạnh số hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc và chủ động đáp ứng các quy định mới như EUDR, Đạo luật Lacey của Hoa Kỳ cùng các tiêu chuẩn về phát thải carbon.
Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch HAWA, cho rằng ngành gỗ ASEAN chỉ có thể phát triển bền vững khi các quốc gia cùng hợp tác xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch.