Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 15/6, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên chủ trì Hội thảo “Công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.” Sự kiện do Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phối hợp tổ chức.
Hội thảo tập trung vào hai ngành được xác định là nền tảng cho nền sản xuất hiện đại. Các đại biểu cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn để xây dựng thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển giai đoạn mới.
Dưới đây là các số liệu chính từ tham luận, theo báo cáo của Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam do ông Phạm Văn Bắc trình bày:
| Chỉ tiêu | Giá trị / Tỷ trọng | Nguồn |
|---|---|---|
| Tổng doanh thu ngành vật liệu xây dựng (xi măng, sắt thép) | gần 47 tỷ USD/năm | Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam |
| Đóng góp vào GDP quốc gia | khoảng 11% | Như trên |
| Nhóm sản phẩm vật liệu xây dựng phi kim loại | hơn 24 tỷ USD (~6% GDP) | Như trên |
| Nhóm ngành xây dựng (toàn bộ) | chiếm 17,23% GDP | Như trên |
Bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, nhấn mạnh vị trí then chốt của hai ngành này trong chiến lược phát triển giai đoạn 2030 và 2045.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Ngành vật liệu xây dựng và cơ khí không chỉ tạo ra giá trị gia tăng trực tiếp. Chúng là cơ sở để triển khai các dự án chiến lược quốc gia.
Các dự án được xác định gồm: đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam, điện hạt nhân, công nghiệp bán dẫn, công nghiệp quốc phòng, trung tâm dữ liệu quốc gia, hạ tầng số, năng lượng tái tạo.
Về mặt dòng tiền vĩ mô, quy mô gần 47 tỷ USD từ ngành vật liệu xây dựng phản ánh lực cầu nội địa lớn. Tỷ trọng 11% GDP cho thấy mức độ phụ thuộc của nền kinh tế vào nhóm ngành này.
Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thanh Hải, nhận thức về vai trò của hai ngành chưa tương xứng. Hệ thống thể chế, chính sách còn phân tán, thiếu chiến lược tổng thể quốc gia.
Thiếu cơ chế đủ mạnh để hình thành doanh nghiệp dẫn dắt quốc gia. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, hoạt động nghiên cứu và thương mại hóa còn hạn chế.
Điều này tạo ra độ trễ trong việc chuyển hóa nguồn lực vật chất thành máy móc, thiết bị. Ngành cơ khí, dù có năng lực chế tạo nội địa tăng dần (thiết bị xi măng, nhiệt điện, thủy điện, kết cấu thép siêu trường, dầu khí, ô tô), vẫn chưa trở thành công nghiệp gốc thực sự.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Ông Phạm Văn Bắc đề xuất định vị ngành vật liệu xây dựng là ngành công nghiệp nền tảng, không đơn thuần là ngành phụ trợ. Định hướng phát triển gồm hiện đại, xanh, tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường.
Mục tiêu chuyển đổi theo hướng kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, hội nhập sâu với kinh tế thế giới. Các chính sách pháp luật mới đã tập trung vào khoáng sản làm vật liệu xây dựng, công nghệ sản xuất, tác động môi trường, chất lượng sản phẩm, tái chế.
Để đạt các mục tiêu này, hội thảo kiến nghị xây dựng Luật về quản lý, phát triển vật liệu xây dựng. Hoàn thiện hệ thống thể chế, cơ chế chính sách đồng bộ.
Đối với nhà đầu tư, tiến độ triển khai các dự án chiến lược quốc gia sẽ là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền ngành vật liệu xây dựng và cơ khí. Sự thay đổi trong chính sách tín dụng, thuế, đất đai ưu đãi có thể tác động đến chi phí vốn và biên lợi nhuận.
Theo báo cáo, tổng doanh thu ngành vật liệu xây dựng đạt gần 47 tỷ USD mỗi năm. Nếu các chính sách mới được thực thi, quy mô này có thể mở rộng thêm nhờ các dự án hạ tầng quy mô lớn.
Ngược lại, nếu nhận thức và thể chế chưa thay đổi, độ trễ chính sách sẽ tiếp tục kìm hãm năng lực cạnh tranh quốc tế của hai ngành công nghiệp nền tảng này.