Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 28/5/2026, Bộ trưởng Bộ Thương mại và Tiêu dùng New Zealand quyết định khởi xướng điều tra tự vệ toàn cầu đối với sản phẩm thanh nhôm định hình (certain aluminium extrusions) nhập khẩu. Đề xuất này do Bộ Kinh doanh, Đổi mới và Việc làm New Zealand (MBIE) đưa ra.
Theo Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), sản phẩm bị xem xét thuộc hai mã HS: 7604.21.00 00B (thanh, que và cấu kiện định hình rỗng bằng hợp kim nhôm) và 7604.29.09 00F (các loại khác).
Phạm vi điều tra bao gồm hợp kim nhôm chứa nguyên tố kim loại thuộc chuỗi hợp kim bắt đầu bằng 1, 2, 3, 5, 6 hoặc 7, theo tiêu chí của Hiệp hội Nhôm New Zealand hoặc ký hiệu tương đương.
Hàng hóa có thể ở dạng chưa gia công hoặc đã gia công cơ khí, anod hóa, sơn hoặc phủ lớp hoàn thiện khác.
| Chỉ số | Giai đoạn 2023 | Giai đoạn 2025 | Thay đổi |
|---|---|---|---|
| Tỷ lệ nhập khẩu so với sản lượng sản xuất trong nước | 50% | 64% | +14 điểm % |
| Thị phần hàng nhập khẩu | 33% | 39% | +6 điểm % |
Nguyên đơn cho rằng sự gia tăng nhập khẩu là hệ quả của những thay đổi trong chính sách thương mại và chính sách công nghiệp của các nước thứ ba, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước. Thiệt hại thể hiện qua suy giảm về giá bán, sản lượng, doanh số, thị phần, khả năng sinh lời, năng suất lao động và việc làm.
Australia và Singapore được loại trừ hoàn toàn khỏi phạm vi điều tra, phù hợp với các cam kết trong hiệp định thương mại tự do song phương toàn diện mà New Zealand đã ký kết.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Vụ việc này phản ánh một xu hướng bảo hộ thương mại đang lan rộng trên toàn cầu. Các quốc gia phát triển như New Zealand đang sử dụng biện pháp tự vệ để bảo vệ ngành sản xuất nội địa trước làn sóng nhập khẩu gia tăng.
Tỷ lệ nhập khẩu so với sản xuất nội địa tăng từ 50% lên 64% trong vòng hai năm cho thấy mức độ thay đổi cấu trúc cung ứng. Thị phần hàng nhập khẩu tăng từ 33% lên 39% càng củng cố lập luận của nguyên đơn về áp lực cạnh tranh từ hàng ngoại.
Đối với dòng tiền thương mại, động thái này tạo ra rủi ro chi phí vốn cho các doanh nghiệp xuất khẩu nhôm định hình của Việt Nam. Nếu New Zealand áp thuế tự vệ chính thức, biên lợi nhuận của các doanh nghiệp này sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Độ trễ chính sách (policy lag) cần được tính đến: quá trình điều tra kéo dài đến cuối tháng 9/2026, sau đó mới có quyết định về biện pháp tạm thời hoặc chính thức. Trong thời gian này, dòng hàng có thể bị đình trệ do tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) từ phía nhà nhập khẩu.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
MBIE dự kiến hoàn tất báo cáo điều tra và trình Bộ trưởng Bộ Thương mại và Tiêu dùng New Zealand vào cuối tháng 9/2026.
Cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét áp dụng biện pháp tự vệ tạm thời hoặc biện pháp tự vệ chính thức nếu hàng nhập khẩu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Đạo luật Thương mại New Zealand về các biện pháp tự vệ năm 2014.
Các doanh nghiệp Việt Nam cần thực hiện các bước sau:
- Rà soát mã HS và kim ngạch xuất khẩu sang New Zealand giai đoạn 2023-2025 đối với sản phẩm thuộc phạm vi điều tra.
- Đăng ký tham gia vụ việc với tư cách bên liên quan để tiếp cận hồ sơ công khai.
- Thường xuyên theo dõi diễn biến điều tra, chuẩn bị nguồn lực phối hợp với cơ quan điều tra.
- Trả lời bảng câu hỏi và tham gia phiên điều trần nếu được yêu cầu.
Cục Phòng vệ thương mại lưu ý rằng biện pháp tự vệ toàn cầu có phạm vi áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu từ tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ. Do đó, việc hợp tác đầy đủ, kịp thời sẽ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.
Trên thị trường hàng hóa, giá nhôm giao dịch tại Thượng Hải tăng 0,4% lên 3.408 USD/tấn trong cùng ngày, phản ánh lo ngại về đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.