Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng tạo bước ngoặt về thể chế cho TP.HCM. Điểm sáng lớn nhất là nguyên tắc phân quyền “toàn diện, triệt để” nhằm tháo gỡ cơ chế “xin-cho”. TS Nguyễn Thị Thiện Trí, ĐH Luật TP.HCM, đánh giá đây là tiến bộ vượt bậc. Thông tin được đăng tải trên Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh (PLO) ngày 11/06/2026.
| Tiêu chí | Cơ chế hiện hành | Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt |
|---|---|---|
| Nguyên tắc phân quyền | Phân định thẩm quyền hạn chế, nhiều khâu xin phép | Phân quyền toàn diện, triệt để; chỉ trừ lĩnh vực trung ương cần nắm giữ |
| Thẩm quyền ban hành văn bản | Phải theo quy định chi tiết của trung ương | Được ban hành quy định khác văn bản trung ương; được ban hành cơ chế thí điểm nếu luật chưa quy định |
| Mức độ tự quyết | Chủ yếu xin phép từng việc | “Được quyết, được làm, được chịu trách nhiệm” |
| Cơ chế giám sát | Giám sát nhiều cấp | Giám sát công khai, minh bạch; có cơ chế miễn trách nhiệm pháp lý nếu không vụ lợi |
TS Nguyễn Thị Thiện Trí nhấn mạnh: “Toàn diện là phân quyền đầy đủ trên tất cả ngành, lĩnh vực. Triệt để là những gì đô thị đặc biệt làm được thì chuyển giao toàn bộ, trung ương không giữ lại hay phê duyệt.” Tiêu chuẩn chuyển giao gồm: loại việc phát sinh trong phạm vi địa phương; chính quyền đô thị có nguồn lực và năng lực; có cơ chế giám sát và xác định trách nhiệm minh bạch.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dự thảo giải quyết hai điểm nghẽn lớn của TP.HCM. Thứ nhất, thiếu quy định từ văn bản dưới luật điều chỉnh kịp thời hoặc quy định không phù hợp. Thứ hai, chưa có luật chung hoặc luật chung không đáp ứng nhu cầu đặc thù của đô thị đặc biệt.
Hai thẩm quyền then chốt được trao:
- Thẩm quyền ban hành văn bản khác với văn bản của cơ quan trung ương: giúp giải quyết điểm nghẽn về thiếu/vênh quy định.
- Thẩm quyền ban hành cơ chế thí điểm: cho phép khác cả luật hiện hành, giải quyết các mô hình mới chưa có tiền lệ.
Tuy nhiên, TS Nguyễn Thị Thiện Trí lưu ý: thẩm quyền thí điểm trong dự thảo vẫn chịu sự cho phép của trung ương cả giai đoạn ban hành và sau thí điểm. Nguy cơ “xin-cho” vẫn có thể xảy ra nếu chính quyền đô thị phải xin trung ương ban hành quy định chính thức. Bà cho rằng cần sự dứt khoát hơn để chủ động thực sự.
Về trách nhiệm: dự thảo quy định trách nhiệm giải trình công khai và cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý cho cán bộ thực hiện vì lợi ích chung, không vụ lợi. Điều này tạo cơ sở để cán bộ dám quyết, dám làm.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Dự thảo chuyển giao thẩm quyền từ trung ương xuống theo hướng tinh gọn: thẩm quyền Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội chuyển cho HĐND; thẩm quyền Chính phủ đưa về UBND; thẩm quyền Thủ tướng đưa về Chủ tịch UBND. Đồng thời, trao quyền ban hành quy định chi tiết khác Chính phủ và các bộ, ngang bộ.
TS Nguyễn Thị Thiện Trí chỉ ra: ở thẩm quyền thứ nhất, chính quyền đô thị chỉ thực sự chủ động khi khoảng trống luật để lại cho văn bản quy định chi tiết đủ lớn. Nếu không đủ, phải dùng thẩm quyền thứ hai – cơ chế thí điểm. Cơ chế thí điểm cho phép khác luật nhưng vẫn cần sự cho phép của trung ương.
Cần làm rõ tiêu chuẩn miễn trừ trách nhiệm để tránh tạo “vùng trũng”. Dự thảo quy định rõ trách nhiệm giải trình, nhưng cơ chế thực thi và công khai minh bạch sẽ quyết định hiệu quả.
Nhà đầu tư cần theo dõi quá trình lập pháp và các văn bản hướng dẫn thi hành. Phân quyền triệt để có thể thúc đẩy hành lang pháp lý cho các dự án bất động sản, cơ sở hạ tầng, và các mô hình kinh tế mới tại TP.HCM. Tuy nhiên, mức độ thực tế còn phụ thuộc vào cơ chế giám sát và sự dứt khoát của trung ương trong việc chấp nhận rủi ro thí điểm.