Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo báo cáo từ Bộ Công Thương và Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại quý II/2026, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký hiệp hội, đã công bố các số liệu then chốt về ngành gỗ.
Kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt 8,5 tỷ USD, tăng dưới 3% so với cùng kỳ. Mức tăng này thấp hơn nhiều so với mục tiêu tăng trưởng hai con số mà Chính phủ kỳ vọng.
| Chỉ tiêu | Giá trị | Thay đổi so với cùng kỳ |
|---|---|---|
| Kim ngạch XK gỗ 6 tháng 2026 | 8,5 tỷ USD | + dưới 3% |
| Nhóm sản phẩm chế biến sâu (nội, ngoại thất) | — | - khoảng 4% |
| Xuất khẩu sang thị trường Mỹ | — | - 7-8% |
| Mục tiêu tăng trưởng Chính phủ kỳ vọng | — | Hai con số |
Đáng chú ý, chất lượng tăng trưởng suy giảm. Tăng trưởng chủ yếu đến từ nhóm hàng giá trị gia tăng thấp: dăm gỗ, viên nén gỗ, ván công nghiệp. Trong khi đó, nhóm sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao giảm khoảng 4%.
Thị trường Mỹ – thị trường xuất khẩu lớn nhất – ghi nhận mức giảm 7-8% trong nửa đầu năm. Triển vọng nửa cuối năm được dự báo tiếp tục thách thức khi các chính sách thuế mới của Mỹ có hiệu lực.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Ông Ngô Sỹ Hoài nhận định: "Những lợi thế so sánh truyền thống của chúng ta đang dần cạn kiệt". Mô hình tăng trưởng của ngành gỗ và nhiều ngành chế biến xuất khẩu khác trong hơn hai thập kỷ qua dựa trên ba trụ cột: lao động chi phí thấp, chi phí đầu vào cạnh tranh, và thu hút FDI gia công cho nhà nhập khẩu quốc tế.
Hiện nay, các lợi thế này suy giảm rõ rệt. Tình trạng thiếu hụt lao động ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt tại Đông Nam Bộ. Nhiều doanh nghiệp không dám nhận thêm đơn hàng vì không tuyển được lao động. Các ngành khác trả lương cao hơn và xu hướng lao động đi làm việc ở nước ngoài đang hút nhân lực khỏi ngành chế biến xuất khẩu.
Dòng vốn FDI vào ngành gỗ chủ yếu phục vụ gia công, không tạo ra giá trị gia tăng cao. Khi chi phí lao động tăng, lợi thế cạnh tranh về giá biến mất, các nhà đầu tư nước ngoài có thể chuyển hướng sang các nước có chi phí thấp hơn như Campuchia, Bangladesh hay Ấn Độ.
Điều này tạo áp lực lên cán cân thương mại và dòng tiền ngoại tệ. Nếu xuất khẩu các ngành chủ lực suy giảm, đồng VND có thể chịu sức ép mất giá, ảnh hưởng đến nhập khẩu nguyên liệu đầu vào và lạm phát.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Việt Nam đã ký kết 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều đối tác lớn. Tuy nhiên, theo ông Hoài, phần lớn doanh nghiệp vẫn chủ yếu thực hiện gia công cho đối tác nước ngoài, chưa tận dụng hiệu quả các FTA để nâng cao giá trị gia tăng.
Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam kiến nghị Bộ Công Thương nghiên cứu, tham mưu Chính phủ xây dựng chính sách hỗ trợ chuyển đổi mô hình: từ gia công sang thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu, phát triển hệ thống phân phối và làm chủ thị trường.
Các yếu tố cần theo dõi trong thời gian tới:
- Chính sách thuế mới của Mỹ và tác động lên xuất khẩu gỗ, dệt may, da giày.
- Diễn biến thị trường lao động: mức lương tối thiểu, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động.
- Dòng vốn FDI vào các ngành chế biến xuất khẩu: có xu hướng dịch chuyển không?
- Khả năng chuyển đổi chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam lên phân khúc cao hơn.
- Tác động đến các cổ phiếu ngành gỗ (nếu có niêm yết) như Gỗ Hoàng Anh Gia Lai, Gỗ Trường Thành, v.v.
Rủi ro cạnh tranh từ các nước có chi phí thấp hơn và rủi ro chính sách thương mại là hai yếu tố chính cần theo dõi đối với nhà đầu tư.