Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo dữ liệu từ Ember, lần đầu tiên kể từ năm 1919, năng lượng tái tạo vượt than đá về tỷ trọng trong sản lượng điện toàn cầu. Năm 1919, thủy điện từng giúp năng lượng tái tạo chiếm ưu thế nhưng chỉ kéo dài ngắn. Đến năm 2025, nhóm nguồn điện tái tạo chiếm 33,8% sản lượng, tương đương 10.730 TWh, cao hơn mức 33% (10.476 TWh) của than đá.
| Chỉ tiêu | Năm 2025 | Thay đổi so với 2024 |
|---|---|---|
| Năng lượng tái tạo | 33,8% (10.730 TWh) | + gần 11 điểm % từ 2015 |
| Than đá | 33% (10.476 TWh) | -63 TWh (giảm đầu tiên từ 2020) |
| Khí đốt & nhiên liệu hóa thạch khác | 24,4% | Ổn định |
| Nhiên liệu hóa thạch (tổng) | >50% | Cao hơn đáng kể so với tái tạo |
Than đá từng chiếm hơn 40% cơ cấu điện toàn cầu vào thập niên 2000, nhưng vị thế suy giảm dần. Sản lượng điện than năm 2025 giảm 63 TWh, đánh dấu năm giảm đầu tiên kể từ đại dịch Covid-19 năm 2020. Trong khi đó, nhu cầu điện toàn cầu vẫn tăng, phần tăng thêm được đáp ứng chủ yếu bởi năng lượng tái tạo.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự dịch chuyển này chủ yếu đến từ tốc độ tăng nhanh của điện mặt trời và điện gió tại Trung Quốc, châu Âu và Mỹ. Chi phí tấm pin mặt trời, hệ thống lưu trữ bằng pin và tuabin gió giảm đã giúp điện tái tạo trở nên cạnh tranh hơn. Các chính phủ tăng đầu tư vào hạ tầng năng lượng sạch để theo đuổi mục tiêu giảm phát thải. Trong thập kỷ qua, tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng gần 11 điểm phần trăm, từ 23% (2015) lên 33,8% (2025).
Dòng vốn đầu tư vào năng lượng tái tạo đang tăng, trong khi đầu tư vào than đá giảm. Tuy nhiên, nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm hơn một nửa sản lượng điện toàn cầu (than 33% + khí và hóa thạch khác 24,4%). Điện hạt nhân tiếp tục giảm tỷ trọng so với đỉnh cuối thế kỷ 20. Do đó, dù năng lượng tái tạo vượt than đá là cột mốc đáng chú ý, quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu vẫn còn dài.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
- Trung Quốc, châu Âu và Mỹ là ba khu vực dẫn đầu về điện mặt trời và điện gió quy mô lớn.
- Giá tấm pin mặt trời, pin lưu trữ và tuabin gió tiếp tục giảm, tạo áp lực giảm chi phí sản xuất điện tái tạo.
- Sản lượng điện than giảm 63 TWh trong năm 2025 – nếu xu hướng này tiếp diễn, than đá có thể mất thêm thị phần.
- Khí đốt vẫn chiếm 24,4% cơ cấu, là nguồn dự phòng khi tái tạo không ổn định.
- Các chính sách hỗ trợ năng lượng sạch (tín dụng thuế, đấu giá) tại nhiều quốc gia sẽ ảnh hưởng đến tốc độ chuyển dịch.
Nhà đầu tư theo dõi các cổ phiếu năng lượng tái tạo (ETF năng lượng sạch, cổ phiếu sản xuất pin, điện gió) và cổ phiếu than đá (tại các thị trường như Mỹ, Ấn Độ, Trung Quốc) để đánh giá tác động. Trên thị trường hàng hóa, giá than nhiệt (thermal coal) có thể chịu áp lực giảm dài hạn, trong khi giá khí đốt có thể duy trì do vai trò chuyển tiếp.