Khoảng tối thị trường kim cương: Rủi ro thanh khoản và khoảng trống pháp lý từ góc nhìn tài sản thay thế

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo báo cáo của Tuổi Trẻ, ba chủ tiệm vàng Kim Lý, Ngọc Châu Âu và Ngọc Tâm bị khởi tố trong vụ án buôn lậu kim cương xuyên quốc gia. Cửa hàng thuộc các thương hiệu này đồng loạt đóng cửa, tạm ngừng đón khách từ 2 tuần đến 1 tháng.

Nhiều khách hàng có nhu cầu bán lại kim cương phải "thất thểu" ra về. Không chỉ các tiệm nêu trên, nhiều nơi bán kim cương khác tại TP.HCM cũng "cửa đóng then cài" hoặc hoạt động cầm chừng.

Các dữ kiện chính từ sự kiện được tổng hợp như sau:

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Ông Trần Trọng Đức, CEO Virtus Prosperity, nhận định thị trường kim cương Việt Nam vận hành chủ yếu bằng niềm tin, không phải cơ chế định giá minh bạch. Khác với vàng được chuẩn hóa, mỗi viên kim cương có đặc điểm riêng về trọng lượng, màu sắc, độ tinh khiết và giác cắt.

"Kim cương là thị trường hàng hóa vật chất phân mảnh. Giá bán phụ thuộc nhiều vào thương hiệu, chính sách của từng doanh nghiệp và yếu tố cảm xúc. Giá mua lại thường thấp do không tồn tại một thị trường giao dịch thứ cấp tập trung", ông Đức nói.

Rủi ro thanh khoản gia tăng khi niềm tin lung lay. Các vụ buôn lậu và nghi vấn làm giả giấy kiểm định thời gian gần đây càng làm thiếu minh bạch, khiến định giá khách quan và thanh khoản khó khăn hơn.

Chính sách thu mua lại của các bên khác nhau. Nhiều nơi chỉ chấp nhận mua lại sản phẩm do chính mình bán ra, kèm hóa đơn và giấy kiểm định. Họ từ chối thu mua kim cương từ thương hiệu khác.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật TNHH ANVI, cho rằng không có quy định pháp lý yêu cầu cửa hàng phải thu mua lại hàng hóa của đơn vị khác. "Nhiều cửa hàng vàng bạc chỉ mua lại đúng sản phẩm nữ trang mình bán ra và không mua sản phẩm từ nơi khác. Điều này cũng bình thường", ông nêu quan điểm.

Khi thị trường sôi động, lực cầu cao, cửa hàng có thể mua lại sản phẩm của đơn vị khác nhưng giá thấp hơn. Việc mua bán kim cương chủ yếu giao dịch trên uy tín của doanh nghiệp và lòng tin khách hàng. Đây là rủi ro cho khách hàng khi cửa hàng thua lỗ, ngừng hoạt động hay đóng cửa vì biến cố.

Chị N.D., người có kinh nghiệm lâu năm trong thị trường kim cương, cho biết ngay cả hai viên kim cương cùng trọng lượng, cùng tự nhiên hoặc nhân tạo, giá bán vẫn chênh lệch đáng kể giữa các thương hiệu. Mức chênh lệch này phụ thuộc vào chất lượng viên đá và thương hiệu.

Các yếu tố cần theo dõi bao gồm: diễn biến vụ án buôn lậu, khả năng các cửa hàng mở cửa trở lại, chính sách thu mua của các thương hiệu lớn, và khả năng xuất hiện quy định pháp lý mới về thị trường thứ cấp kim cương.