Ngày 9/7/2026, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị xin ý kiến hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) hợp nhất tại TP.HCM. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Dự án Tăng cường quản lý tài chính công tại Việt Nam.
Đề xuất hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công được kỳ vọng sẽ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế kéo dài. Mục tiêu là khắc phục sự phân mảnh trong quản lý nguồn lực, tăng tính chủ động điều hành và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo Báo Điện tử Chính phủ, việc tồn tại song song hai luật với cơ chế quản lý, quy trình và thủ tục riêng đã tạo ra sự phân mảnh trong quản lý ngân sách. Điều này đặc biệt rõ nét giữa chi đầu tư và chi thường xuyên.
Ông Dương Tiến Dũng, Phó vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính), chỉ ra rằng một khoản vốn đầu tư công từ NSNN hiện phải tuân thủ cả quy trình quản lý ngân sách lẫn quy trình đầu tư công. Sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm giữa các khâu lập, giao dự toán ngân sách với lập, giao kế hoạch vốn đầu tư công cũng xuất hiện trong thanh toán, quyết toán, kiểm tra và giám sát.
Bộ Tài chính đánh giá, mặc dù tổ chức bộ máy đã được hợp nhất về một đầu mối (ở Trung ương là Bộ Tài chính, tại địa phương là Sở Tài chính), nhưng khung pháp luật điều chỉnh vẫn tồn tại dưới hai luật riêng biệt. Tại một số cơ quan, đơn vị và địa phương, tình trạng quản lý, điều hành theo tư duy cũ vẫn còn, chưa đặt đầu tư công trong tổng thể quản lý NSNN.
Bảng tổng hợp các mốc chính sách trọng tâm
| Nhóm chính sách | Nội dung trọng tâm | Mục tiêu |
|---|---|---|
| 1. Hợp nhất kế hoạch | Hợp nhất kế hoạch tài chính - đầu tư công | Đồng bộ hóa giữa chi đầu tư và chi thường xuyên |
| 2. Quản lý rủi ro tài khóa | Gắn kết đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia | Quản lý rủi ro tài khóa và NSNN |
| 3. Phân bổ vốn | Phân bổ, sử dụng ngân sách theo hiệu quả kinh tế - xã hội | Khắc phục tình trạng 'giữ vốn' |
| 4. Trách nhiệm giải trình | Nâng cao trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương | Đánh giá hiệu quả khi phân bổ ngân sách |
| 5. Kế thừa và đổi mới | Giữ lại quy định phù hợp, tích hợp Luật Đầu tư công vào Luật NSNN 2025 | Tạo khung pháp lý thống nhất, giảm chồng chéo |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dưới góc nhìn tài chính vĩ mô, đề xuất hợp nhất hai luật phản ánh nỗ lực giảm độ trễ chính sách (policy lag) trong chu trình ngân sách - đầu tư. Khi chi đầu tư và chi thường xuyên bị tách rời bởi hai khung pháp lý khác nhau, dòng tiền từ NSNN vào nền kinh tế thường gặp ách tắc.
Tình trạng 'giữ vốn' (vốn được phân bổ nhưng chưa được giải ngân) là hệ quả trực tiếp của sự phân mảnh này. Điều này làm gia tăng chi phí cơ hội của vốn, đặc biệt trong bối cảnh lãi suất điều hành có thể biến động. Các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán và trái phiếu chính phủ cần theo dõi sát sao tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, vì đây là một trong những động lực tăng trưởng GDP chính.
Việc hợp nhất kỳ vọng sẽ tạo ra một cơ chế quản lý dòng tiền xuyên suốt, từ khâu lập dự toán đến giải ngân và quyết toán. Nếu thành công, điều này có thể rút ngắn thời gian thực hiện các dự án hạ tầng trọng điểm, từ đó tác động tích cực đến các ngành như xây dựng, vật liệu xây dựng, bất động sản khu công nghiệp và năng lượng.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV xác định hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược. Mục tiêu là khơi thông và giải phóng các nguồn lực xã hội cho giai đoạn tăng trưởng nhanh và bền vững.
Dự thảo Luật được xây dựng dựa trên tinh thần kế thừa kết cấu của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025. Các quy định hiện hành còn phù hợp sẽ được giữ lại, trong khi nội dung của Luật Đầu tư công được tích hợp vào các chương, điều tương ứng. Các quy định đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công sẽ được bố trí thành một chương riêng.
Bộ Tài chính cho biết, dự án Luật hợp nhất sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Đây là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa có ý nghĩa quan trọng, đòi hỏi sự quyết tâm về chính trị và thận trọng trong chuyên môn.
Nhà đầu tư cần theo dõi các yếu tố sau:
- Tiến độ lập pháp: Thời gian và nội dung cụ thể của dự thảo Luật hợp nhất khi trình Quốc hội.
- Phản ứng của thị trường trái phiếu: Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài có thể phản ánh kỳ vọng về hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công.
- Dòng vốn FDI: Sự cải thiện về thể chế có thể tác động đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài vào hạ tầng và sản xuất.
- Ngành hưởng lợi: Cổ phiếu ngành xây dựng hạ tầng, vật liệu xây dựng (như thép, xi măng) và bất động sản khu công nghiệp.