Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo bài viết từ Tuổi Trẻ, Việt Nam chính thức vận hành thị trường carbon từ ngày 29-6-2026. Hơn 2.000 doanh nghiệp thuộc diện kiểm kê khí nhà kính sẽ phải thực hiện quy định về hạn ngạch phát thải.
Thông tin được PGS.TS Nguyễn Đình Thọ (Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ tại Hội thảo Khoa học Quốc gia Kinh tế - Tài chính Việt Nam thường niên lần thứ 2 (VCFE 2026) diễn ra tại Trường đại học Tôn Đức Thắng.
| Chỉ tiêu | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Số doanh nghiệp thuộc diện kiểm kê | Hơn 2.000 | PGS.TS Nguyễn Đình Thọ |
| Ngày vận hành thị trường carbon | 29-6-2026 | Bộ Nông nghiệp và Môi trường |
| Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) | Áp dụng cho EU | Bài báo Tuổi Trẻ |
| Ngành chịu tác động CBAM | Thép, xi măng, hóa chất | Bài báo Tuổi Trẻ |
Bà Phạm Minh Hương - Chủ tịch IPA Group - nhấn mạnh doanh nghiệp đang xây dựng chuẩn mực mới thích ứng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Sinh viên cần đào tạo ngay từ giảng đường để đáp ứng thị trường lao động.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Thị trường carbon tạo ra chi phí phát thải trực tiếp cho doanh nghiệp. Với hơn 2.000 doanh nghiệp, mỗi đơn vị phải mua hoặc bán hạn ngạch phát thải, làm thay đổi cấu trúc chi phí sản xuất.
Đối với các ngành thép, xi măng, hóa chất, áp lực từ CBAM khi xuất khẩu sang EU có thể làm tăng chi phí bù trừ carbon đáng kể. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) cũng chịu tác động. Theo bà Phạm Minh Hương, thách thức lớn hiện nay là thiếu lực lượng lao động được đào tạo theo chuẩn mực mới của nền kinh tế số và phát triển bền vững. Điều này có thể làm chậm quá trình chuyển đổi xanh và giảm sức hút vốn đầu tư.
Nhà đầu tư ngày càng coi trọng các tiêu chuẩn ESG (Environmental, Social, Governance). Doanh nghiệp không chỉ được đánh giá qua kết quả tài chính mà còn qua năng lực quản trị phát thải và ứng dụng công nghệ.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Thị trường carbon Việt Nam mới đi vào vận hành, còn thiếu khung pháp lý chi tiết về giao dịch, định giá và xử phạt. Các doanh nghiệp thuộc diện kiểm kê phải nhanh chóng xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV).
CBAM của EU sẽ áp dụng đầy đủ từ 2026, yêu cầu nhà nhập khẩu châu Âu mua chứng chỉ carbon tương ứng với lượng phát thải sản phẩm. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí xuất khẩu thép, xi măng, hóa chất của Việt Nam.
Nhu cầu nhân lực am hiểu tài chính xanh, tài chính khí hậu, cơ chế giao dịch carbon và quản trị phát thải đang tăng mạnh. Các trường đại học được kỳ vọng sẽ điều chỉnh chương trình đào tạo để đáp ứng.
Đối với nhà đầu tư, cần theo dõi chính sách hạn ngạch phát thải, giá carbon trong nước và quốc tế, cũng như mức độ tuân thủ của các doanh nghiệp niêm yết có phát thải lớn. Chi phí carbon có thể trở thành yếu tố tác động đến định giá cổ phiếu ngành thép, xi măng, hóa chất, năng lượng.