Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 14-6 (giờ Mỹ), Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif thông báo Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn. Hai bên tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm tại Lebanon, theo đài CNN.
Thỏa thuận này tạo ra tình huống Iran được xem là bên giúp chấm dứt các cuộc tấn công của Israel ở Lebanon. Các quan chức Iran và Hezbollah dự kiến sẽ nhấn mạnh điểm này.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết: “Chấm dứt chiến tranh ở Lebanon là một phần không thể tách rời của thỏa thuận ngừng bắn toàn diện. Iran đang theo dõi sát sao việc thực hiện các cam kết”.
Hezbollah đã chính thức chúc mừng Iran về “thành tựu to lớn” đạt được thỏa thuận, dẫn đến lệnh ngừng bắn toàn diện trên tất cả các mặt trận, bao gồm Lebanon.
| Bên liên quan | Tuyên bố/Hành động | Nguồn |
|---|---|---|
| Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif | Thông báo thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran, chấm dứt hoạt động quân sự tại Lebanon | CNN |
| Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei | Khẳng định Lebanon là một phần không thể tách rời của thỏa thuận | Bộ Ngoại giao Iran |
| Hezbollah | Chúc mừng Iran, bày tỏ lòng biết ơn vì sự ủng hộ kiên định | Hezbollah |
| Chuyên gia Arman Mahmoudian (ĐH South Florida) | Ưu tiên của Iran là đảm bảo Hezbollah tham gia mọi thỏa thuận chính trị | DW |
| Chuyên gia Arash Azizi | Iran ngày càng buộc phải chủ động bảo vệ đồng minh, đảo ngược chiến lược “phòng thủ tiền tuyến” | DW |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Hezbollah là trụ cột chính trong chiến lược khu vực của Iran. Chuyên gia Arash Azizi mô tả cách tiếp cận này là “phòng thủ tiền tuyến”. Iran tìm cách ngăn chặn các mối đe dọa tiềm tàng ở càng xa lãnh thổ càng tốt thông qua các đồng minh.
Chiến lược này đã đảo ngược một phần. Iran ngày càng buộc phải chủ động bảo vệ các đồng minh, ngay cả khi phải trả giá bằng các cuộc tấn công trực tiếp vào Israel cũng như các cuộc phản công vào lãnh thổ và cơ sở hạ tầng của chính mình.
Sự phụ thuộc ngày càng tăng vào nguồn tài trợ và định hướng chiến lược của Iran đã làm giảm tính tự chủ và tính linh hoạt của Hezbollah, theo tờ Arab News. Điều này củng cố quyền kiểm soát của Iran, đồng thời làm giảm giá trị răn đe độc lập của Hezbollah.
Bối cảnh khu vực đã thay đổi. Cuộc khủng hoảng hiện nay không còn giới hạn ở Lebanon hay biên giới phía bắc của Israel. Nó đã mở rộng thành một cuộc đối đầu đa tầng liên quan an ninh hàng hải, đàm phán hạt nhân và dòng chảy năng lượng toàn cầu.
Hành động của Iran ở eo biển Hormuz cho thấy Tehran hiện đang dựa vào các đòn bẩy quyền lực khác nhau, đặc biệt là những đòn bẩy có tác động kinh tế toàn cầu. Hezbollah từng đóng vai trò là lực lượng răn đe chính của Iran đối với Israel, thì giờ đây eo biển Hormuz hoạt động như một điểm gây áp lực chiến lược đối với toàn bộ hệ thống quốc tế.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Iran đang đa dạng hóa các công cụ của mình. Hezbollah vẫn quan trọng nhưng nó không còn là con át chủ bài duy nhất hay thậm chí là công cụ chính.
Các yếu tố cần theo dõi bao gồm:
- Khả năng Hezbollah tham gia vào các thỏa thuận chính trị và đàm phán hòa bình tiềm năng.
- Mức độ suy yếu quân sự của Hezbollah sau các cuộc tấn công của Israel kể từ vụ tấn công của Hamas vào Israel ngày 7-10-2023.
- Chiến lược đa tầng của Iran: kết hợp Hezbollah, lực lượng Houthis ở Yemen, lực lượng dân quân Shia ở Iraq, và eo biển Hormuz.
- Tác động của dòng chảy năng lượng toàn cầu qua eo biển Hormuz đến giá dầu WTI/Brent và thị trường năng lượng.
- Phản ứng của thị trường tài chính (chứng khoán, forex, crypto) trước các rủi ro địa chính trị leo thang.
Chuyên gia Mahmoudian nhận định nếu Hezbollah “tiếp tục bị Israel tấn công trong khi đồng thời tạo ấn tượng rằng Tehran đang bỏ rơi họ, điều này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho Iran và làm suy yếu lòng tin của các bên khác trong khu vực liên kết với Iran”.