Hệ thống điện đối diện áp lực lớn khi nắng nóng có thể lên 45°C tuần tới – Tác động đến dòng tiền và chi phí vận hành

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Báo VnExpress đưa tin, nắng nóng tại miền Bắc Việt Nam có thể đạt ngưỡng 45°C trong tuần tới. Hệ thống điện quốc gia được cảnh báo đang đối mặt với áp lực rất lớn về công suất và nguồn cung.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, đợt nắng nóng này kéo dài từ ngày 26/6 đến ngày 1/7/2024, với nhiệt độ cao nhất phổ biến từ 38-40°C, cục bộ trên 42°C. Tại Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, nhiệt độ có thể chạm 45°C.

Về phía hệ thống điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, sản lượng điện tiêu thụ ngày 25/6 đã đạt kỷ lục 1,05 tỷ kWh, tăng 12% so với cùng kỳ năm ngoái. Công suất đỉnh ghi nhận hơn 48.000 MW.

Các hồ thủy điện tại miền Bắc hiện chỉ còn khoảng 60% dung tích hữu ích, so với mức trung bình 70% của cùng kỳ các năm trước. Tập đoàn EVN cảnh báo, nếu nắng nóng kéo dài, hệ thống có thể thiếu hụt công suất khoảng 2.000 MW vào giờ cao điểm.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Áp lực lên hệ thống điện khi nắng nóng cực đoan không chỉ là bài toán cung cầu trong ngắn hạn. Đó là yếu tố tác động trực tiếp lên chi phí vận hành của mọi doanh nghiệp sản xuất.

Chi phí điện năng chiếm trung bình 8–12% trong cơ cấu giá thành sản xuất công nghiệp tại Việt Nam. Khi giá điện điều tiết tăng (phản ánh qua biểu giá bán lẻ hoặc phụ phí mua điện từ các nguồn phát điện chi phí cao hơn như điện khí LNG), chi phí vốn (cost of capital) của doanh nghiệp sẽ chịu áp lực tăng. Điều này đặc biệt nhạy cảm với các ngành thép, xi măng, hóa chất và dệt may.

Trên thị trường chứng khoán, dòng tiền ròng của nhóm cổ phiếu ngành điện thường có diễn biến trái chiều. Một mặt, kỳ vọng sản lượng tăng kỷ lục có thể hỗ trợ doanh thu các doanh nghiệp phát điện. Mặt khác, chi phí nhiên liệu đầu vào (than, khí) cũng tăng theo mùa, khiến biên lợi nhuận gộp (gross profit margin) bị thu hẹp.

Theo số liệu từ FiinPro, trong hai tuần qua, dòng tiền ròng vào nhóm cổ phiếu ngành điện (mã GEX, PC1, NT2, POW, REE) đạt khoảng 400 tỷ đồng, nhưng phần lớn là dòng tiền đầu cơ ngắn hạn, không có tín hiệu tích lũy dài hạn. Tâm lý thị trường đang phân hóa giữa kỳ vọng tăng sản lượng và lo ngại chi phí nhiên liệu leo thang.

Trên thị trường hàng hóa, giá dầu Brent và WTI biến động trong biên độ hẹp (giá WTI quanh 81–83 USD/thùng, Brent 86–88 USD/thùng). Giá than nhiệt lượng cao (cif ARA) ổn định ở mức 115–120 USD/tấn. Sự ổn định này tạm thời chưa gây thêm áp lực lên chi phí sản xuất điện than, vốn chiếm trên 40% tổng công suất hệ thống.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Mùa nắng nóng năm 2023 từng chứng kiến tình trạng thiếu điện cục bộ tại miền Bắc vào tháng 5–6, buộc EVN phải thực hiện cắt điện luân phiên. Năm nay, dù hồ thủy điện có tích trữ nước khá hơn so với cùng kỳ năm ngoái (60% dung tích hữu ích so với 45% năm 2023), rủi ro thiếu hụt vẫn hiện hữu.

• Diễn biến thời tiết: Nếu nhiệt độ thực tế vượt dự báo và kéo dài hơn 6 ngày, nhu cầu điện năng có thể chạm mức 1,1 tỷ kWh/ngày, vượt quá khả năng cung cấp của hệ thống.
• Giá điện đầu vào: Hợp đồng mua bán điện với các nhà máy điện khí (LNG) theo giá thị trường chưa được ký kết, tạo rủi ro chi phí vận hành cho EVN.
• Chính sách điều tiết: Theo Nghị định 28/2021/NĐ-CP, giá bán lẻ điện có thể được điều chỉnh khi biến động đầu vào vượt 10% so với giá cơ sở. Một đợt tăng giá điện mới có thể được xem xét vào quý III/2024.
• Chỉ số P/E của nhóm cổ phiếu điện: Đang ở mức trung bình 14,5x, cao hơn so với mức 12x của VN-Index, phản ánh kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận.

Trở lại trường hợp được phản ánh trên VnExpress, áp lực nắng nóng cực đoan là tín hiệu rõ ràng cho thấy hệ thống điện chưa hoàn toàn sẵn sàng cho kịch bản thời tiết khắc nghiệt. Đây là yếu tố bất lợi mang tính cấu trúc cần được các nhà đầu tư theo dõi chặt chẽ trong chiến lược phân bổ dòng tiền ngắn hạn.