Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 6/6/2025, tại hội thảo 'Thanh toán thông minh trong kỷ nguyên số' do NHNN tổ chức, ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán nhấn mạnh: người dân chỉ sử dụng thanh toán số khi cảm thấy an toàn, trước bối cảnh lừa đảo công nghệ cao và deepfake gia tăng.
Hạ tầng thanh toán số Việt Nam hiện có:
| Hạng mục | Số lượng |
|---|---|
| ATM | 20.000+ |
| POS | 780.000 |
| Ngân hàng cung ứng Internet Banking | 83 |
| Ngân hàng triển khai Mobile Banking | 52 |
| Trung gian thanh toán | 52 |
| Doanh nghiệp viễn thông cung cấp tiền di động | 3 |
Các hạ tầng trọng yếu: thanh toán điện tử liên ngân hàng, ACH, thẻ, CIC, kết nối dữ liệu dân cư.
Tính đến cuối tháng 5/2025:
- 4,4 triệu lượt cảnh báo giao dịch bất thường đã gửi đến khách hàng.
- Hơn 1,5 triệu lượt tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch sau cảnh báo.
- Tổng giá trị giao dịch tạm dừng/hủy bỏ: hơn 5.000 tỉ đồng.
- Đối chiếu sinh trắc học: hơn 161 triệu hồ sơ cá nhân, 2,26 triệu hồ sơ tổ chức.
Ông Phạm Anh Tuấn khẳng định thanh toán thông minh đang trở thành 'hệ điều hành' của nền kinh tế số.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dòng tiền trong nền kinh tế số phụ thuộc vào niềm tin vào hạ tầng thanh toán. Việc NHNN triển khai xác thực sinh trắc học, AI phát hiện giao dịch bất thường và chia sẻ dữ liệu rủi ro cho thấy động thái nâng cao an toàn nhưng cũng tạo ra chi phí tuân thủ.
GS.TS Nguyễn Đức Trung chỉ ra 30% người Việt không có hồ sơ tín dụng. Thanh toán thông minh sinh ra 6 lớp dữ liệu (người mua, người bán, bù trừ, giao dịch, số lượng, hành vi tiêu dùng), cho phép chấm điểm tín dụng thay thế. Điều này mở rộng tín dụng cho nhóm phi chính thức, tác động đến cung tiền và tăng trưởng tín dụng.
Rủi ro: deepfake và lừa đảo cao cấp có thể làm suy yếu niềm tin, gây tâm lý risk-off trong thanh toán số. Nếu niềm tin giảm, dòng tiền có thể quay về tiền mặt, làm chậm quá trình số hóa.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Ngành ngân hàng đã đối chiếu sinh trắc học 161 triệu hồ sơ cá nhân và 2,26 triệu hồ sơ tổ chức. Nhiều ngân hàng triển khai xác thực CCCD gắn chip và VNeID nhằm giảm tài khoản không chính chủ.
Bốn trụ cột của thanh toán thông minh: số hóa toàn diện, chuẩn hóa và tương tác, tích hợp AI phát hiện gian lận tức thời, đảm bảo an toàn bảo mật thông tin.
TP.HCM đặt mục tiêu kinh tế số chiếm 30% trong 5 năm tới; thanh toán thông minh là hạ tầng giao thông cho nền kinh tế số.
Các yếu tố cần theo dõi: tốc độ áp dụng AI trong phát hiện gian lận, mức độ phổ cập sinh trắc học, phản ứng của người dùng trước các vụ lừa đảo deepfake. An toàn thanh toán trở thành bộ phận của an ninh kinh tế quốc gia.