Giải phóng tài sản Iran: Bài toán thanh khoản, áp lực chính trị và tác động đến thị trường năng lượng

Suốt nhiều thập kỷ, Mỹ sử dụng trừng phạt tài chính và hệ thống đồng USD để cô lập Iran, đóng băng hàng tỷ USD tài sản của Tehran trên khắp thế giới. Trong thỏa thuận chấm dứt chiến tranh kéo dài hơn 3 tháng, Washington đưa vào cam kết tạo điều kiện mở phong tỏa khối tài sản này. Đây là bước đi nhạy cảm, trong bối cảnh cuộc chiến đã làm gián đoạn nguồn cung dầu, khí đốt và phân bón, đe dọa nền kinh tế toàn cầu.

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo thỏa thuận 14 điểm được Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký điện tử ngày 17/6, Mỹ cam kết tạo điều kiện để Iran tiếp cận đầy đủ các tài sản bị đóng băng. Văn bản không nói rõ phạm vi chỉ áp dụng cho tài sản tại Mỹ hay bao gồm cả tài sản ở nước ngoài. Tuy nhiên, cụm từ “cấp toàn bộ giấy phép và chấp thuận cần thiết” cho thấy phạm vi có thể rộng hơn. Các chi tiết cụ thể sẽ tiếp tục được đàm phán.

Một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho biết việc giải phóng bất kỳ tài sản nào sẽ phụ thuộc vào hành động của Iran. Hiện chưa có con số thống nhất về tổng tài sản của Chính phủ Iran bị đóng băng. Các ước tính dao động từ 24 tỷ USD đến hơn 100 tỷ USD. Phần lớn là nguồn thu từ xuất khẩu dầu khí của Iran. Theo một báo cáo của Chính phủ Australia, nguồn thu từ dầu khí đóng góp khoảng 30-45% ngân sách của Chính phủ Iran.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Việc được tiếp cận nguồn tài sản bị đóng băng có ý nghĩa lớn với Iran, trong bối cảnh kinh tế nước này chịu sức ép nặng nề trước chiến tranh: lạm phát cao, tăng trưởng âm và khủng hoảng tiền tệ. Tháng 12/2025, đồng rial lao dốc, châm ngòi cho các cuộc biểu tình quy mô lớn. Chiến tranh với Mỹ làm tình hình thêm khó khăn: nhiều cơ sở hạ tầng bị phá hủy, lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ khiến Iran không thể đưa dầu ra thị trường quốc tế.

Washington tận dụng vai trò trung tâm của đồng USD trong hệ thống tài chính toàn cầu. Các ngân hàng nước ngoài thường tránh giao dịch liên quan đến Iran, vì nếu vi phạm lệnh trừng phạt của Mỹ, họ có nguy cơ bị hạn chế tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ và đồng USD – đồng tiền chi phối thanh toán quốc tế.

Trở lại trường hợp Iran, việc giải phóng tài sản có thể tác động đến dòng chảy tài chính và thị trường năng lượng. Nếu thành công, Iran sẽ thu về hàng chục tỷ USD, tăng nguồn cung dầu toàn cầu và giảm giá WTI/Brent, đồng thời đẩy lạm phát toàn cầu xuống. Ngược lại, nếu thỏa thuận thất bại, nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu khí kéo dài sẽ làm trầm trọng thêm bất ổn giá cả hàng hóa và chi phí năng lượng.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Dưới góc nhìn thị trường, các nhà đầu tư cần lưu ý những yếu tố sau:

• Phạm vi giải phóng tài sản: thỏa thuận chỉ áp dụng tại Mỹ hay bao gồm toàn bộ tài sản Iran ở nước ngoài. Con số 24-100 tỷ USD vẫn chưa được xác nhận cuối cùng.
• Điều kiện từ phía Iran: quan chức Mỹ cho biết việc giải phóng bất kỳ tài sản nào sẽ phụ thuộc vào hành động của Iran, không phải là một thỏa thuận vô điều kiện.
• Phản ứng chính trị nội bộ Mỹ: Tổng thống Donald Trump đối mặt với làn sóng phản đối từ một số đồng minh trong Đảng Cộng hòa, làm tăng rủi ro chính trị.
• Các đối tác nước ngoài: ngay cả khi Mỹ cấp giấy phép, các ngân hàng nước ngoài có thể vẫn e ngại xử lý giao dịch liên quan đến Iran do rủi ro pháp lý.

Yếu tố năng lượng: nếu dầu Iran quay trở lại thị trường, nguồn cung ước tính có thể tăng thêm 1-2 triệu thùng/ngày, làm giảm áp lực giá lên WTI và Brent. Điều này sẽ ảnh hưởng đến chi phí vốn của các công ty khai thác dầu khí và lạm phát nhập khẩu tại các nền kinh tế phụ thuộc năng lượng.

Thời điểm thương lượng và thực thi chi tiết vẫn chưa được xác định. Các cuộc đàm phán tiếp theo sẽ là yếu tố then chốt quyết định dòng tiền và giá cả hàng hóa trong giai đoạn tới.