Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo dữ liệu từ Bộ Tài chính công bố ngày 3/6, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công lũy kế 5 tháng đầu năm 2026 đạt 21,6% kế hoạch được Thủ tướng Chính phủ giao. Con số tuyệt đối là 219.358 tỷ đồng.
Trong đó, vốn ngân sách trung ương đạt 70.643 tỷ đồng (19,4% kế hoạch). Vốn ngân sách địa phương đạt 148.715 tỷ đồng (22,9% kế hoạch). So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tương đương nhưng quy mô tuyệt đối tăng 34.816 tỷ đồng.
Tổng kế hoạch vốn năm 2026 được Quốc hội giao ở mức kỷ lục 1,08 triệu tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay, tăng khoảng 175 nghìn tỷ đồng so với năm trước. Thủ tướng đã giao chi tiết 1,01 triệu tỷ đồng, còn 79,7 nghìn tỷ đồng đang hoàn thiện thủ tục.
| Chỉ tiêu | Giá trị (tỷ đồng) | % kế hoạch |
|---|---|---|
| Tổng giải ngân 5 tháng | 219.358 | 21,6% |
| Vốn ngân sách Trung ương | 70.643 | 19,4% |
| Vốn ngân sách địa phương | 148.715 | 22,9% |
| Mức tăng so với cùng kỳ 2025 | 34.816 | - |
| Kế hoạch năm 2026 | 1.080.000 | - |
Về phân bổ, các đơn vị đã phân bổ chi tiết đạt 1.004.037 tỷ đồng, tương đương 97,8% kế hoạch Thủ tướng giao (loại trừ yếu tố điều chỉnh). Vẫn còn 22.732 tỷ đồng của 12 Bộ, cơ quan Trung ương và 12 địa phương chưa phân bổ do vướng mắc thủ tục hoặc đang chờ điều chuyển vốn.
Các rào cản chính được Bộ Tài chính chỉ ra bao gồm: thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng, giá nguyên vật liệu tăng cao so với dự toán, khó khăn trong giải phóng mặt bằng (xác định nguồn gốc đất, phương án đền bù) và năng lực thực thi hạn chế của một bộ phận ban quản lý dự án, nhà thầu.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dữ liệu giải ngân 21,6% sau 5 tháng (tương đương ~41,7% thời gian của năm) cho thấy độ trễ chính sách (policy lag) trong khâu thực thi vẫn là vấn đề cố hữu. Dòng tiền từ ngân sách chưa thẩm thấu vào nền kinh tế đúng với tốc độ kỳ vọng.
Về cơ cấu, vốn địa phương (22,9%) giải ngân nhanh hơn vốn trung ương (19,4%). Điều này phản ánh sự linh hoạt tương đối ở cấp địa phương nhưng cũng cho thấy các dự án do Bộ ngành quản lý có quy mô lớn, thủ tục phức tạp hơn đang bị chậm.
Xét trên góc độ chi phí vốn, việc chậm giải ngân đồng nghĩa với việc lượng tiền lớn (gần 860 nghìn tỷ đồng còn lại của kế hoạch năm) sẽ phải được đẩy mạnh vào các quý cuối năm. Điều này tạo ra rủi ro tập trung thanh khoản (liquidity concentration risk) trên thị trường trái phiếu chính phủ và hệ thống ngân hàng khi các khoản giải ngân dồn dập.
Tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) có thể gia tăng trong ngắn hạn khi nhà đầu tư đánh giá thấp tác động kích thích tài khóa sớm. Tuy nhiên, nếu tốc độ giải ngân được cải thiện mạnh từ tháng 6, dòng tiền vào các ngành vật liệu xây dựng, xây lắp, bất động sản khu công nghiệp sẽ có lực đỡ rõ nét hơn.
Mức tăng 34.816 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước cho thấy quy mô tuyệt đối đã được mở rộng, nhưng chưa tương xứng với mức tăng 175 nghìn tỷ đồng của tổng kế hoạch năm. Tỷ lệ giải ngân thực tế đang thấp hơn tiến độ trung bình lý thuyết (5/12 tháng ~ 41,7%).
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Bộ Tài chính đã đề ra các giải pháp trọng tâm: bình ổn giá nguyên vật liệu, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, siết kỷ luật đầu tư công và xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân thiếu trách nhiệm.
Bộ Xây dựng sẽ phối hợp với địa phương theo dõi biến động thị trường, kiểm tra và xử lý hành vi thao túng giá. Yêu cầu bắt buộc là các đơn vị phải cập nhật dữ liệu giải ngân lên hệ thống của Bộ Tài chính để triển khai bộ công cụ KPI.
Các yếu tố cần theo dõi trong nửa cuối năm:
- Tốc độ phân bổ số vốn 22.732 tỷ đồng còn tồn đọng tại 24 Bộ, ngành và địa phương.
- Diễn biến giá thép, xi măng, cát đá và khả năng điều chỉnh hợp đồng của các nhà thầu.
- Tiến độ giải phóng mặt bằng tại các dự án trọng điểm quốc gia.
- Mức độ cải thiện của chỉ số giải ngân theo tháng so với mức trung bình cần đạt 8-10% mỗi tháng để về đích kế hoạch.
Thông tin bổ sung: Trong cùng kỳ, thu ngân sách Nhà nước 5 tháng ước đạt 1.341 nghìn tỷ đồng. Riêng tháng 5 đạt 216,3 nghìn tỷ đồng, bằng 8,6% dự toán và tương đương 76,9% mức thu bình quân 4 tháng đầu năm.
Đối với trader và nhà đầu tư đa thị trường, dữ liệu giải ngân đầu tư công là một tín hiệu vĩ mô quan trọng. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền vào nhóm cổ phiếu ngành xây dựng, vật liệu (trên sàn chứng khoán Việt Nam). Trên thị trường hàng hóa, nhu cầu thép, quặng sắt nội địa có thể được hỗ trợ nếu giải ngân tăng tốc. Với kênh forex, VND được hưởng lợi gián tiếp từ dòng vốn FDI và đầu tư công khi niềm tin vào tăng trưởng cải thiện.