Ngày 7/7, Bộ Tài chính công bố số liệu giải ngân vốn đầu tư công nửa đầu năm 2026. Tổng giá trị giải ngân đến hết tháng Sáu đạt 356.935,1 tỷ đồng, tương đương 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Số liệu từ Bộ Tài chính phản ánh bức tranh hai mặt của dòng vốn nhà nước. Về giá trị tuyệt đối, giải ngân tăng 38.361,9 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025 (318.573,2 tỷ đồng). Tuy nhiên, tỷ lệ phần trăm lại giảm 0,5% (từ 36% xuống 35,5%).
Tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được giao là 1.004.586 tỷ đồng. Con số này chưa bao gồm 3.448,2 tỷ đồng dự kiến bổ sung từ điều chỉnh giảm kế hoạch của một số đơn vị.
Nếu loại trừ khoản tiết kiệm 5% kế hoạch vốn ngân sách địa phương dành cho dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân thực chất đạt 36,7%.
Dưới đây là các chỉ số then chốt từ báo cáo:
| Chỉ tiêu | Giá trị (tỷ đồng) | Tỷ lệ / Ghi chú |
|---|---|---|
| Tổng giải ngân đến 30/6/2026 | 356.935,1 | 35,5% kế hoạch Thủ tướng giao |
| Giải ngân cùng kỳ 2025 | 318.573,2 | 36% kế hoạch |
| Chênh lệch tuyệt đối | +38.361,9 | Tăng 12% so với cùng kỳ |
| Tỷ lệ giải ngân thực chất (loại trừ tiết kiệm 5%) | — | 36,7% |
| Tổng vốn phân bổ chi tiết | 999.970,5 | 98,1% kế hoạch (sau điều chỉnh địa phương) |
| Vốn chưa phân bổ chi tiết | 19.325,1 | 1,9% kế hoạch, thuộc 9 Bộ, 26 địa phương |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dòng vốn đầu tư công là một trong những kênh bơm thanh khoản dài hạn quan trọng nhất vào nền kinh tế. Tốc độ giải ngân phản ánh trực tiếp mức độ hấp thụ vốn của các dự án hạ tầng và chu kỳ chi tiêu của Chính phủ.
Nhìn vào cơ cấu, nhóm dự án giao thông trọng điểm là điểm nghẽn lớn nhất. Tổng giải ngân nhóm này chỉ đạt 59.288,6 tỷ đồng, tương đương 24,2% kế hoạch đã phân bổ 245.053,2 tỷ đồng.
Nguyên nhân chính đến từ hai siêu dự án đường sắt:
- Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam: giải ngân 1.068,8 tỷ đồng, đạt 2% kế hoạch vốn năm (56.846,1 tỷ đồng).
- Dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng: giải ngân 1.193,4 tỷ đồng, đạt 2,5% kế hoạch vốn năm (48.103,8 tỷ đồng).
Hai dự án này chiếm tới 75,6% kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng, với tổng vốn khoảng 101 nghìn tỷ đồng. Sự chậm trễ của chúng kéo tụt tỷ lệ giải ngân chung của toàn nhóm.
Nếu loại trừ hai dự án đường sắt, tỷ lệ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm còn lại thực tế đạt 40,8%, cao hơn mức bình quân chung cả nước (35,5%).
Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở năng lực giải ngân tổng thể của hệ thống, mà tập trung vào rủi ro đặc thù của các dự án quy mô lớn, thời gian chuẩn bị đầu tư kéo dài.
Các rào cản được các bộ, ngành ghi nhận bao gồm:
- Thiếu hụt nguồn cung nguyên vật liệu xây dựng tại một số thời điểm và địa bàn.
- Biến động giá nhiên liệu và chi phí vận tải làm phát sinh chênh lệch chi phí hợp đồng.
- Vướng mắc trong giải phóng mặt bằng do xác định nguồn gốc đất và đơn giá bồi thường.
- Năng lực chủ đầu tư và nhà thầu tại cấp cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Số vốn chưa phân bổ chi tiết đang nằm tại 9 Bộ, cơ quan trung ương và 26 địa phương với tổng giá trị 19.325,1 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương là 18.743,4 tỷ đồng, vốn ngân sách địa phương là 581,7 tỷ đồng.
Khoảng 8.768 tỷ đồng trong số này là vốn thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia mới được giao bổ sung vào giữa tháng Sáu, đang chờ hoàn thiện thủ tục đầu tư.
Bên cạnh đó, tổng số vốn còn lại chưa phân bổ chi tiết thuộc thẩm quyền quyết định của Chính phủ hiện là 89.416,4 tỷ đồng. Nguồn này được phân định cho các nhiệm vụ chiến lược:
- 44.810,55 tỷ đồng cho các dự án khởi công mới sau khi đánh giá hiệu quả đầu tư và giao kế hoạch trung hạn 2026-2030.
- 16.100 tỷ đồng cho các dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia.
- 9.877,96 tỷ đồng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (theo đề xuất của Bộ Khoa học và Công nghệ).
- 18.627,89 tỷ đồng từ điều chỉnh giảm kế hoạch vốn năm 2026 của các đơn vị.
Về kỹ thuật, tỷ lệ giải ngân thấp của nhóm giao thông trọng điểm (24,2%) tạo ra hiệu ứng tắc nghẽn tạm thời đối với dòng vốn chuẩn bị cho các giai đoạn xây lắp tiếp theo. Nếu tiến độ không được cải thiện trong nửa cuối năm, nguy cơ chậm tiến độ tổng thể chuỗi dự án hạ tầng quốc gia sẽ gia tăng.
Đối với nhà đầu tư tài chính, diễn biến giải ngân đầu tư công có tác động gián tiếp đến thanh khoản hệ thống ngân hàng và kỳ vọng tăng trưởng tín dụng. Tốc độ giải ngân chậm đồng nghĩa với việc lượng tiền bơm ra nền kinh tế qua kênh đầu tư công bị trì hoãn, làm giảm hiệu ứng kích thích tổng cầu trong ngắn hạn.
Bộ Tài chính ghi nhận các nỗ lực đẩy nhanh tiến độ song vẫn tồn tại những điểm nghẽn thủ tục và vật chất. Các số liệu cập nhật trong quý III/2026 sẽ là tín hiệu quan trọng để đánh giá mức độ phục hồi của kênh dẫn vốn này.