Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Bộ Tài chính đang đề xuất kéo dài thời gian miễn thuế bảo vệ môi trường (BVMT), thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) với xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng, dầu và nhiên liệu bay thêm 3 tháng, đến hết ngày 30/9/2026 thay vì 30/6/2026 như quy định hiện hành.
Riêng thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) với mặt hàng xăng, Bộ đề xuất thực hiện từ ngày 1/7/2026. Mức thuế TTĐB với xăng khoáng (chiếm 90% xăng nền để phối trộn xăng E10) là 10%, xăng sinh học E5 là 8% và xăng E10 là 7%.
Dưới đây là bảng tổng hợp các mức thuế suất hiện hành và đề xuất:
| Loại thuế | Giai đoạn áp dụng | Mức đề xuất / hiện hành |
|---|---|---|
| Thuế BVMT, VAT, MFN (xăng dầu & nhiên liệu bay) | Đến hết 30/9/2026 (đề xuất) | 0% (miễn toàn bộ) |
| Thuế TTĐB - Xăng khoáng | Từ 1/7/2026 (đề xuất) | 10% |
| Thuế TTĐB - Xăng E5 | Từ 1/7/2026 (đề xuất) | 8% |
| Thuế TTĐB - Xăng E10 | Từ 1/7/2026 (đề xuất) | 7% |
| Thuế MFN (xăng động cơ, nguyên liệu pha chế) | 9/3 - 30/4/2026 (Nghị định 72/2026) | Giảm từ 10% xuống 0% |
| Thuế MFN (dầu diesel, dầu nhiên liệu, nhiên liệu bay, kerosine) | 9/3 - 30/4/2026 (Nghị định 72/2026) | Giảm từ 7% xuống 0% |
| Thuế BVMT, VAT (xăng, dầu, nhiên liệu bay) | 16/4 - 30/6/2026 (Nghị quyết 19/2026) | 0% |
| Thuế MFN & các sắc thuế khác | 30/4 - 30/6/2026 (Nghị quyết 25/2026) | Kéo dài mức ưu đãi |
Trước đó, tại Nghị định 72/2026, từ ngày 9/3 đến hết 30/4/2026, thuế suất MFN với xăng động cơ không pha chì và nguyên liệu pha chế xăng được giảm từ 10% xuống 0%. Thuế suất với dầu diesel, dầu nhiên liệu, nhiên liệu động cơ máy bay và kerosine được giảm từ 7% xuống 0%.
Ngày 30/4, Chính phủ ban hành Nghị quyết 25/2026 kéo dài thời gian áp dụng các mức thuế này đến hết 30/6/2026. Quốc hội cũng ban hành Nghị quyết 19/2026, hiệu lực từ 16/4 đến hết 30/6/2026, quy định giảm thuế BVMT và VAT với xăng, dầu và nhiên liệu bay về mức 0.
Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, nếu áp dụng từ ngày 1/7 đến hết 30/9, ngân sách Nhà nước dự kiến giảm thu khoảng 15.400 tỉ đồng so với trường hợp áp dụng đầy đủ các mức thuế như trước thời điểm chiến sự.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Đề xuất gia hạn ưu đãi thuế xăng dầu phản ánh rõ nét tư duy điều hành theo hướng hài hòa giữa ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm nguồn thu ngân sách.
Về phía cung tiền, việc duy trì miễn thuế BVMT, VAT và MFN về 0% giúp giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp vận tải, logistics và sản xuất. Ngược lại, việc khôi phục thuế TTĐB với xăng từ ngày 1/7 (xăng khoáng 10%, xăng E5 8%, xăng E10 7%) tạo ra một lộ trình tái điều tiết, tránh gây cú sốc giá cho thị trường và người tiêu dùng.
Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường ĐH Nguyễn Trãi) đánh giá, đề xuất này phản ánh tư duy điều hành linh hoạt, thận trọng và cân bằng giữa nhiều mục tiêu phát triển.
Phương án gia hạn vẫn giúp tăng thu ngân sách so với phương án tiếp tục giảm toàn bộ các sắc thuế về 0%, qua đó tạo thêm dư địa điều hành trong trường hợp giá dầu thế giới biến động mạnh.
Điểm đáng chú ý là chính sách được thiết kế theo hướng có chọn lọc: duy trì ưu đãi với thuế MFN, thuế BVMT và thuế VAT, trong khi từng bước khôi phục thuế TTĐB với xăng. Cách tiếp cận này hạn chế tác động đến chi phí sản xuất, vận tải và lưu thông hàng hóa.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Theo ông Huy, bối cảnh thị trường năng lượng thế giới hiện nay đã có những tín hiệu tích cực khi giá dầu hạ nhiệt sau giai đoạn biến động mạnh. Tuy nhiên, thị trường vẫn chịu tác động của các yếu tố địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và những biến động khó dự báo.
Giá năng lượng toàn cầu có thể thay đổi rất nhanh trước các diễn biến quốc tế. Việc duy trì thêm một khoảng thời gian chuyển tiếp với các chính sách thuế là giải pháp hợp lý nhằm giảm thiểu những cú sốc với nền kinh tế.
Ở góc độ doanh nghiệp, sự ổn định của chính sách giúp nâng cao khả năng dự báo, chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, quản trị chi phí và duy trì sức cạnh tranh. Với người dân, việc hạn chế biến động mạnh của giá nhiên liệu góp phần ổn định chi tiêu, giảm áp lực lên mặt bằng giá cả hàng hóa và dịch vụ.
Tuy nhiên, ông Huy cũng lưu ý rằng chính sách hỗ trợ không nên được nhìn nhận như một giải pháp có thể kéo dài mãi mãi. Trong xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu, giá nhiên liệu hóa thạch vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro do tác động của địa chính trị, yêu cầu giảm phát thải và quá trình điều chỉnh chính sách của các quốc gia.
Do đó, doanh nghiệp cần đẩy nhanh đầu tư đổi mới công nghệ, sử dụng máy móc, thiết bị tiết kiệm năng lượng, tối ưu hóa logistics, quản trị định mức tiêu hao nhiên liệu và tăng cường ứng dụng năng lượng tái tạo. Với người dân, ưu tiên sử dụng phương tiện tiết kiệm nhiên liệu, xe điện, thiết bị điện hiệu suất cao, hạn chế tiêu dùng lãng phí và hình thành thói quen sử dụng năng lượng hiệu quả.