Theo thống kê từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đến nay đã có 36,2 triệu ví điện tử đang hoạt động, tương đương khoảng 63,2% trên tổng số ví đã kích hoạt.
Tốc độ tăng trưởng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt nói chung đạt từ 30% đến 40%/năm. Riêng trong hai tháng đầu năm 2026, toàn hệ thống ghi nhận khoảng 4,7 tỉ giao dịch không dùng tiền mặt.
Báo cáo New Payments Index của Mastercard công bố gần đây cho thấy Việt Nam dẫn đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương về mức độ sẵn sàng đón nhận tài chính số.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Bài viết trên Tuổi Trẻ phản ánh sự thay đổi hành vi thanh toán của thế hệ Gen Z và Millennials tại Việt Nam. Người trẻ đang sở hữu nhiều tài khoản ngân hàng và ví điện tử để tối ưu chi tiêu.
Ví dụ điển hình: Phương Anh (29 tuổi, TP.HCM) sở hữu ba tài khoản ngân hàng và hai ví điện tử. Mỗi ứng dụng được giao một chức năng riêng — thẻ tín dụng để nhận cashback, ví điện tử cho thanh toán quốc tế nhằm né phí.
Uyên Vũ (25 tuổi, quận An Hội Đông) chi gần 200.000 đồng/tháng cho các dịch vụ quốc tế qua ví điện tử, nhờ mã QR thay thế nhập thông tin thẻ tín dụng thủ công.
Khảo sát của Tuổi Trẻ cho thấy việc sở hữu từ 2-3 ví điện tử trong điện thoại đã trở thành phổ biến ở giới trẻ. Mục đích chính: săn khuyến mãi và gom mã giảm giá.
Các số liệu chính được tổng hợp trong bảng dưới đây:
| Chỉ số | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Số lượng ví điện tử đang hoạt động | 36,2 triệu | Ngân hàng Nhà nước Việt Nam |
| Tỷ lệ ví hoạt động / tổng số đã kích hoạt | 63,2% | Ngân hàng Nhà nước Việt Nam |
| Tăng trưởng giao dịch không tiền mặt (hằng năm) | 30% - 40% | Ngân hàng Nhà nước Việt Nam |
| Giao dịch không tiền mặt (2 tháng đầu 2026) | 4,7 tỉ giao dịch | Ngân hàng Nhà nước Việt Nam |
| Người tiêu dùng Việt Nam sử dụng ≥1 phương thức thanh toán mới | 94% | Mastercard New Payments Index |
| Người tiêu dùng tăng tần suất sử dụng đa hình thức thanh toán | 78% | Mastercard New Payments Index |
| Gen Z / Millennials sẵn sàng dùng mua trước trả sau (BNPL) | 57% | Mastercard New Payments Index |
| Quan tâm chia nhỏ dòng tiền cho hóa đơn định kỳ | 78% | Mastercard New Payments Index |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dòng tiền ròng từ tiền mặt sang tài sản số và ví điện tử đang tăng tốc. Gen Z và Millennials là nhóm dẫn dắt sự dịch chuyển này.
Đặc điểm chi tiêu: người trẻ không trung thành với một phương thức thanh toán duy nhất. Thay vào đó, họ chia nhỏ dòng tiền vào nhiều ứng dụng để tối ưu chi phí giao dịch và nhận ưu đãi.
Hành vi "chia trứng nhiều giỏ" này làm giảm rủi ro tập trung vào một kênh thanh toán duy nhất. Đồng thời, nó tạo ra áp lực cạnh tranh về chi phí vốn giữa các trung gian thanh toán.
Mastercard ghi nhận 94% người tiêu dùng Việt Nam đã sử dụng ít nhất một phương thức thanh toán mới. 78% chủ động tăng tần suất sử dụng đồng thời nhiều hình thức thanh toán số khác nhau.
Tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) không xuất hiện trong bối cảnh này. Ngược lại, người trẻ thể hiện sự sẵn sàng với các sản phẩm tín dụng số thay thế thẻ tín dụng truyền thống.
Cụ thể, 57% người trẻ sẵn sàng dùng ngay giải pháp mua trước trả sau (BNPL) cho các khoản mua sắm lớn hoặc phát sinh khẩn cấp. 78% quan tâm đến việc thanh toán hóa đơn định kỳ thông qua chia nhỏ dòng tiền.
Điều này cho thấy độ trễ chính sách (policy lag) giữa nhu cầu thị trường và khả năng cung ứng sản phẩm tín dụng của ngân hàng truyền thống. Các tổ chức tài chính số đang chiếm lĩnh khoảng trống này.
Với góc nhìn vĩ mô, tốc độ tăng trưởng 30-40%/năm của giao dịch không tiền mặt phản ánh sự thay đổi cấu trúc trong lưu thông tiền tệ. Tiền mặt đang dần mất vai trò là phương tiện thanh toán chính trong nhóm thu nhập trẻ.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Báo cáo của Mastercard xếp Việt Nam dẫn đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương về mức độ sẵn sàng đón nhận tài chính số. Đây là dữ liệu có thể tác động đến định hướng đầu tư vào hạ tầng thanh toán số.
Các yếu tố cần theo dõi:
- Tỷ lệ thâm nhập ví điện tử: hiện 36,2 triệu ví hoạt động trên tổng dân số, còn dư địa tăng trưởng khi Gen Z và Millennials chiếm tỷ trọng dân số lớn.
- Xu hướng BNPL: 57% người trẻ sẵn sàng sử dụng, có thể làm thay đổi mô hình tín dụng tiêu dùng truyền thống và ảnh hưởng đến dòng tiền cho vay của ngân hàng.
- Chính sách quản lý của Ngân hàng Nhà nước về ví điện tử và trung gian thanh toán: bất kỳ thay đổi nào về khung pháp lý đều có thể tác động đến chi phí vận hành của các fintech.
- Tác động đến thị trường chứng khoán: các cổ phiếu trong lĩnh vực thanh toán số, ngân hàng bán lẻ, fintech có thể hưởng lợi từ dòng tiền tiêu dùng dịch chuyển.
Dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy 4,7 tỉ giao dịch chỉ trong hai tháng đầu năm 2026. Nếu tốc độ này duy trì, tổng giao dịch cả năm có thể vượt 28 tỉ, tương ứng mức tăng trưởng 35-40% so với năm trước.
Trở lại trường hợp được phản ánh trên Tuổi Trẻ: hành vi tiêu dùng của Gen Z và Millennials không chỉ thay đổi phương thức thanh toán, mà còn định hình lại kỳ vọng về sản phẩm tài chính. Các tổ chức tài chính truyền thống cần điều chỉnh chiến lược để giữ chân nhóm khách hàng này.
Các nhà đầu tư quan tâm đến cổ phiếu ngành ngân hàng, fintech và công nghệ thanh toán có thể xem xét các chỉ số như P/E, EPS, ROE để đánh giá định giá và hiệu quả hoạt động trong bối cảnh chuyển đổi số.