Ngày 9-6, tại hội thảo "Chuyển dịch năng lượng - Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số" do báo Lao Động phối hợp Bộ Công Thương tổ chức, TS Nguyễn Quốc Việt (Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) đã chỉ ra những thách thức nội tại sau khi EVN công bố lãi trở lại.
Bài viết này phân tích bức tranh tài chính của EVN, áp lực đầu tư hệ thống điện và các yếu tố tác động đến giá điện trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
EVN đã công bố lãi sau nhiều năm khó khăn về tài chính. Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Quốc Việt, phía sau câu chuyện này vẫn còn những áp lực rất lớn.
| Chỉ tiêu | Dữ kiện | Nguồn |
|---|---|---|
| Tình hình tài chính EVN | Có lãi trở lại, nhưng từng ghi nhận lỗ lũy kế cuối năm 2024 sau thời gian duy trì giá điện dù biến động giá nhiên liệu | Hội thảo, TS Nguyễn Xuân Quang (Viện Công nghệ năng lượng, ĐH Bách khoa Hà Nội) |
| Áp lực đầu tư hệ thống điện | Giai đoạn 2027-2030 cần thêm các nguồn điện mới, đặc biệt là năng lượng tái tạo, điện mặt trời, điện gió ở miền Bắc | Ông Trịnh Quốc Vũ - Phó cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương |
| Giá điện mặt trời miền Bắc | Bức xạ thấp hơn miền Trung và miền Nam, giá chắc chắn phải cao hơn | Ông Trịnh Quốc Vũ |
| Sửa đổi Luật Điện lực | Được Chính phủ giao, nhằm tháo gỡ khó khăn, trình Quốc hội trong năm nay | Bộ Công Thương |
TS Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh bài toán không chỉ là EVN có lãi hay không, mà là cách thức phân bổ và chia sẻ rủi ro trong thị trường điện.
Các rủi ro bao gồm: biến động chính sách, cắt giảm công suất phát điện, thay đổi cơ chế mua bán điện.
TS Nguyễn Xuân Quang lưu ý rằng trong nhiều năm, giá điện luôn được xem xét dưới góc độ hỗ trợ sản xuất và kiểm soát lạm phát. Tuy nhiên, bài toán giá điện không thể chỉ nhìn từ góc độ kiềm chế lạm phát, mà là an ninh năng lượng và khả năng tài chính của hệ thống điện.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Lợi nhuận của EVN phản ánh sự cải thiện tạm thời, nhưng dòng tiền đầu tư cho hệ thống điện vẫn chịu áp lực lớn. Quá trình chuyển dịch năng lượng đòi hỏi nguồn vốn đầu tư khổng lồ.
Theo ông Trịnh Quốc Vũ, giai đoạn 2027-2030 cần thêm nhiều nguồn điện mới. Các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió ở miền Bắc có chi phí cao hơn do bức xạ thấp.
Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: để bảo đảm an ninh năng lượng, cần đầu tư thêm nguồn phát, nhưng chi phí đầu tư cao và giá điện chưa được điều chỉnh linh hoạt.
TS Nguyễn Quốc Việt cho rằng cần xây dựng cơ chế thị trường điện hài hòa lợi ích giữa các bên. Giá không phải là công cụ duy nhất để điều chỉnh hành vi thị trường.
Việc chuyển dịch năng lượng đòi hỏi một môi trường chính sách ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Bộ Công Thương đang được Chính phủ giao sửa đổi Luật Điện lực. Mục tiêu là cập nhật chính sách, tháo gỡ khó khăn để trình Quốc hội trong năm nay.
Việc tháo gỡ các vướng mắc đầu tư được kỳ vọng thúc đẩy đầu tư nguồn điện và lưới điện, phù hợp với Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.
Bên cạnh đó, TS Đào Duy Anh - Phó cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) - cho biết việc triển khai xăng sinh học E10 từ ngày 1-6 là một giải pháp của quá trình chuyển dịch. E10 được coi là bước khởi đầu, không phải là đích đến.
Các yếu tố nhà đầu tư cần theo dõi bao gồm:
- Diễn biến giá điện và cơ chế điều chỉnh giá điện trong thời gian tới.
- Tiến độ sửa đổi Luật Điện lực và các chính sách liên quan.
- Kế hoạch đầu tư các nguồn điện mới, đặc biệt là năng lượng tái tạo ở miền Bắc.
- Tình hình tài chính của EVN và các doanh nghiệp trong ngành điện.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng an ninh năng lượng và khả năng tài chính của hệ thống điện là những vấn đề cốt lõi, không thể hy sinh vì mục tiêu kiểm soát lạm phát ngắn hạn.