EUDR sắp thực thi: Áp lực quản trị dữ liệu lên chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam và tác động đến dòng vốn hàng hóa

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngày 13/7, Ủy ban châu Âu (EC) thông qua Đạo luật ủy quyền và Đạo luật thực thi về Hệ thống thông tin của Quy định chống phá rừng (EUDR). Điều này đánh dấu việc hoàn tất khung pháp lý cho EUDR, theo thông tin từ TTXVN.

Tham tán Thương mại Việt Nam tại Bỉ và EU, ông Trần Ngọc Quân, nhận định: 'Trách nhiệm hiện thuộc về doanh nghiệp trong việc thực thi nghiêm túc các quy định này khi xuất khẩu.'

Những thay đổi chính trong đợt cập nhật:

• Bổ sung cà phê hòa tan vào danh mục sản phẩm chịu sự điều chỉnh của EUDR.
• Đưa ra khỏi diện áp dụng: sản phẩm từ cao su lưu hóa, dây đai băng tải và truyền động, ghế máy bay và xe cơ giới.
• Các dụng cụ, đồ dùng nhà bếp làm từ cao su tự nhiên vẫn nằm trong danh mục.

Mốc thời gian quan trọng:

Ông Trần Ngọc Quân gọi đây là 'thời gian vàng' để doanh nghiệp chuyển sang hệ thống quản lý dữ liệu sản phẩm.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

EUDR không phải quy định về chất lượng sản phẩm hay mở cửa thị trường, mà đặt trọng tâm vào dữ liệu và quản trị dữ liệu hàng hóa. Mỗi lô hàng nông sản xuất khẩu vào EU phải có 'giấy khai sinh' – bộ dữ liệu tối thiểu gồm tọa độ thửa đất, thông tin pháp lý về quyền sử dụng đất và ngày sản xuất.

Đối với ngành cà phê, việc cà phê hòa tan được đưa vào diện điều chỉnh tạo thách thức lớn, bởi sản phẩm này thường là phối trộn nhiều loại cà phê và nguyên liệu khác (đậu nành, bột ca cao). Ông Trần Ngọc Quân lưu ý: 'Doanh nghiệp chế biến cà phê hòa tan phải thu thập và quản lý hệ thống thông tin nhiều hơn hẳn lĩnh vực nguyên liệu thô.'

Ngành cao su và gỗ không có vấn đề mới phát sinh, nhưng sản phẩm từ cao su tự nhiên vẫn thuộc diện điều chỉnh. Các sản phẩm từ cao su lưu hóa được loại bỏ, được xem là 'tín hiệu mừng' cho ngành công nghiệp chế biến cao su, nhất là sản phẩm tái chế.

Một điểm đáng chú ý là cơ chế khai báo hộ: doanh nghiệp thu mua và hợp tác xã có thể khai báo thay cho nông dân, hộ sản xuất cá thể; hiệp hội khai thay doanh nghiệp nhỏ. Cơ chế này phản ánh thực tế thương mại nông sản ở các nước đang phát triển, nơi hàng hóa được thu mua từ nhiều nguồn nhỏ lẻ.

Tuy nhiên, ông Quân cảnh báo đây chỉ là cơ chế khai báo hộ, sản phẩm vẫn phải có đầy đủ thông tin truy xuất nguồn gốc. Nói đơn giản: 'Mỗi sản phẩm sinh ra phải có giấy khai sinh đi kèm.'

Rào cản thực tế: trang khai báo dự kiến mở từ cuối tháng 7, nhưng chỉ sử dụng ngôn ngữ Anh. Đây là rào cản không nhỏ với nhiều nông hộ. Bên cạnh đó, nguy cơ quá tải kỹ thuật khi lượng truy cập tăng mạnh gần hạn chót.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Với thời hạn thực thi khó có khả năng lùi, doanh nghiệp xuất khẩu cần hướng dẫn hệ thống thu mua hỗ trợ nông dân thiết lập dữ liệu sản xuất. Các địa phương cần hướng dẫn kê khai theo từng lô hàng và khuyến khích tham gia hợp tác xã, ký hợp đồng với công ty thu mua để được hỗ trợ khai báo.

Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU liên tục cập nhật hướng dẫn áp dụng của EU để phổ biến.

Đối với nhà đầu tư và trader, EUDR là một yếu tố vĩ mô có thể ảnh hưởng đến dòng chảy hàng hóa (cà phê, cao su, gỗ) từ Việt Nam vào EU, từ đó tác động đến giá cả và chi phí logistics. Các doanh nghiệp chưa sẵn sàng về dữ liệu có thể đối mặt với rủi ro gián đoạn xuất khẩu, trong khi những đơn vị đi đầu có thể tận dụng lợi thế cạnh tranh.

Dữ liệu cần theo dõi: tỷ lệ doanh nghiệp cà phê, cao su hoàn thiện hệ thống truy xuất; tiến độ triển khai Hệ thống thông tin của EU; các rào cản ngôn ngữ và kỹ thuật thực tế.