Eo biển Hormuz và dòng chảy bí mật: Áp lực nguồn cung dầu thô toàn cầu đang được giảm bớt như thế nào?

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo bài viết trên VnEconomy, ba tháng sau chiến tranh Iran, eo biển Hormuz gần như tê liệt. Tuyến hàng hải huyết mạch này từng được xem là nút thắt khó có thể bị phong tỏa hoàn toàn. Thực tế hiện tại đặt ra câu hỏi: vì sao thị trường dầu vẫn tương đối yên ả?

Ngân hàng JPMorgan ghi nhận lưu lượng tàu có thể quan sát được qua eo biển Hormuz hiện chỉ còn khoảng 15% so với trước chiến tranh. Trước xung đột Mỹ-Iran hồi cuối tháng 2, khoảng 15,6 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ đi qua eo biển này mỗi ngày.

Một giả thuyết được đưa ra là một lượng lớn dầu thô vẫn đang lọt qua vòng phong tỏa nhờ các tàu chở dầu tắt thiết bị phát tín hiệu định vị — được gọi là “tàu ma” (dark ships).

Bà Natasha Kaneva, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu của JPMorgan, cho biết một lượng lớn dầu thô và sản phẩm dầu mỏ dường như vẫn đang đi qua tuyến hàng hải này bất chấp sự phong tỏa. Ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group, nhận định dòng chảy bí mật đã giúp trì hoãn hoặc phần nào làm dịu cuộc khủng hoảng.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Thị trường dầu mỏ toàn cầu đang đối mặt với cú sốc nguồn cung lịch sử khi eo biển Hormuz bị phong tỏa. Tuy nhiên, giá dầu chưa tăng vọt lên các mức nguy hiểm như nhiều chuyên gia từng lo ngại. Một phần nguyên nhân đến từ các “dòng chảy bí mật”.

Ông Jan Stuart (Piper Sandler) ước tính khoảng 900.000 thùng/ngày được vận chuyển trên các tàu ma — tàu tắt thiết bị phát tín hiệu định vị để tránh bị phát hiện. Thêm vào đó, khoảng 2,1 triệu thùng/ngày có thể đã được vận chuyển trên các tàu trả phí cho Iran.

Lượng dầu này, dù chỉ bằng một phần nhỏ so với mức 15,6 triệu thùng/ngày trước đây, vẫn đủ để giảm bớt sức ép lên hệ thống năng lượng toàn cầu. Ông McNally lưu ý: “Lượng dầu đó không đủ để ngăn tồn kho dầu sụt giảm mạnh, nhưng cũng giúp giảm bớt phần nào sức ép”.

Về bản chất, các dòng chảy bí mật này phản ánh một cơ chế thích ứng của thị trường: khi kênh thương mại chính thức bị tắc nghẽn, các kênh ngầm (grey/black market) vận hành để duy trì dòng chảy dầu thô. Chi phí vận chuyển và rủi ro pháp lý tăng cao, nhưng bù lại, nguồn cung vẫn được bảo toàn ở một mức độ nhất định.

Đối với các nhà đầu tư, tín hiệu này mang hai mặt. Một mặt, nó giải thích vì sao giá dầu chưa tăng đột biến. Mặt khác, nó cho thấy thị trường đang dựa vào các nguồn cung không minh bạch, dễ bị gián đoạn bởi các yếu tố địa chính trị bất ngờ.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Bối cảnh hiện tại đặt ra một số yếu tố quan trọng cho giao dịch năng lượng và hàng hóa:

• Lưu lượng thương mại chính thức: Chỉ còn 15% so với trước chiến tranh. Mức giảm này tương ứng với mức thiếu hụt khoảng 13,3 triệu thùng/ngày so với nền tảng trước xung đột.
• Dòng chảy bí mật: 2,1 triệu thùng/ngày (JPMorgan) và 2,9 triệu thùng/ngày (Piper Sandler). Đây là lượng dầu “bổ sung” đang giúp giảm thiếu hụt, nhưng vẫn còn rất xa so với nhu cầu toàn cầu.
• Tác động đến giá dầu: Giá dầu chưa tăng vọt, nhưng rủi ro tăng giá vẫn hiện hữu nếu các dòng chảy bí mật bị ngăn chặn hoặc nếu Iran siết chặt kiểm soát.
• Phản ứng của các cường quốc: Cần theo dõi các biện pháp ngoại giao và quân sự từ Mỹ và các đồng minh nhằm khôi phục hoặc bảo vệ các tuyến hàng hải thay thế.
• Tồn kho dầu toàn cầu: Dự báo sẽ tiếp tục sụt giảm mạnh nếu không có thêm nguồn cung mới, nhưng tốc độ giảm có thể chậm lại nhờ các dòng chảy bí mật.

Ông Bob McNally (Rapidan Energy Group) giả định lưu lượng dầu qua Hormuz chỉ còn bằng 0-10% so với trước chiến tranh. Tuy nhiên, nếu tính cả dầu lọt qua phong tỏa, con số thực tế có thể cao hơn một chút. Các nhà đầu tư nên đánh giá lại các kịch bản rủi ro khi lượng dầu thực tế có thể vượt xa số liệu quan sát được.